Министерство здравоохранения Республики Казахстан


Жоғары құрылымды сауықтыру бағдарламаларының өзіндік компонентінің психотерапиясы



жүктеу 0.94 Mb.
бет5/5
Дата21.04.2019
өлшемі0.94 Mb.
1   2   3   4   5

3. Жоғары құрылымды сауықтыру бағдарламаларының өзіндік компонентінің психотерапиясы

3.1 ПБЗ-дан тәуелді емделу және сауықтыру саласындағы соңғы екі онжылдықтың негізгі тенденциялары дәлелді тиімділігімен кәсіби рпактикасымен аса ауыстырылатын тәуелді адамдармен медициналық-әлеуметтік көмегінің қалыптастырылған нысандарының табылған және стихиялық эмпирикалық дерегі болып табылады. Соңғылардың санына тәуелді тұлғалардың емделу және сауықтыру мақсатында қолданылған әдістердің тиімділігінің сенімді идентификациялық шектеріне әрі қарай қадамдарын жасайтын кәсіби психотерапияны жатқызуға болады.

Біздің көзқарасымыз бойынша, бүгін қысқаша тізімінде келесіге келтірілетін жалпыбелгілерінің кәсіби практикаларымен басқа стихиялық қосылғаны алдыңда кәсіби психотерапияның анықты артықшылығы туралы айтуға болады:



- үнемділігі – қазіргі психотерапия басқа дамытылған және көмектесетін практикасын пайдалану жағдайында аса ұзақты мағыналы, уақытша кезеңдерінің шектеуі үшін маңызды нәтижелеріне жетеді. Осы жағдай аса маңызды мағынаны білдіреді, біріншіден, рұқсат ету шегін төмендету үшін (тәуелді тұлғалар станционарлықтан амбулаторлы режиміне дейін жылдамдатылған ауысу мүмкіндігімен қысқаша уақытты сауықтыру курстарын салыстыруына жеңіл келіседі), ал екіншіден –МСР бағдарламаларын іске асыруы бойынша шығындарының құнын адекваттық төмендеу жағынан;

  • жан-жақтылық – қазіргі психотерапия үшін ешқандай жастық немесе басқа да шектеулері болмайды, олардағы осындай шектеулер басқа дамытылған немесе көмектесу практикаларында болады;

  • әрдайым конструктивті нәтижесін жетуіне жоғары уәждемені қалыптастыру мүмкіндігі – дайындалған мамандар – психотерапевтер қадамдық терапевтік өзгерістерге қажетті саналы уәждемеге нәтижені қайта қалыптастыруды үйренетін, осындай уәждемені дамытуына қарама-қайшылықтарын тиімді пайдалануын, іздеген нәтижеге жетуіне пациенттің уәждемесін жоғарлатуы үшін терапевтік мәнмәтіндерінің сәйкестендіру топтық динамикасының мүмкіндіктері виртуозды қолданылады (тәуелді адамдармен жұмыс кезінде аса қажетті);

  • қолданылған тәсілдемелерінің максималды жекелендіруі – осы позиция толығымен NIDA қалыптастырылған ПБЗ тәуелді дәлелді-тиімді терапиясының принциптеріне сәйкес келеді; қазіргі психотерапия мәдениетті және мағыналы мәнмәтінінің ерекшіліктерін жарамдылық факторларының есебімен терапияның жеке жобасын құрастыра клиенттің жеке мифі құрылымында әрекет етуге тырысады;

  • стратегиялық иілгіштігі – қазіргі психотерапия МСР кезеңдерінде пациенттермен ұсынылған нақты мәселелер мен сұранымдарды шешуіне бағытталған жеке терапевтік стратегия сияқты жан-жақты ресурстарын да тиімді үйлестіріп, қолданыла алады (мысалға, МСР бағдарламаларындағы жан-жақты нысаналармен жұмыс стратегиясы);

  • пайдалынатын ресурстардың шекті әртүрлілігі – бүгінгі күнге дейін жинақталған қазіргі психотерапиясының әртүрлі технологиялық ресурстарынан басқа, бақса да дамытылған және көмектесетін технологияларды аз дәрежеде қамтитын ресурстардың осы практикасы үшін психотерапев тұлғасының және басқа да мандырылған ресурстары, «психотерапевтік кеңістік» деп аталатын феноменнің бірегей гиперпластикалық ресурстарын қолдану мүмкіндіктері туралы әңгіме болып отыр;

  • жекешелендіруге көңіл бөлу – қазіргі психотерапия керісінше емес, арнайы кәсби әдістері есебінде пациенттің адекваттық әлеуметтендіру есебін шешеді (эмпирикалық және апатты-ұйымдастырылған сауқтандыру бағдарламалары үшін қайта реттілігі сипатты), бұл, әлеуметтік терапия практикасының ақылды үйлестіруінде тәуелді адамдардың МСР тиімділігін жоғарлатады және мерзімдерін қысқартады;

  • психотерапевтік процессінің тиімділігінң тұрақты бақылауының мүмкіндігі – қазіргі психотерапия реапевтік сессия барысында және бағдарламада оның жылжуының әр сәтінде клиенттің экспресс-диагностикасы жағдайымен орналастырады (клиникалық бағалауы, сараптамалы-психологиялық диагностика, арнайы компьютерлік диагностика); осыдан басқа әлеуметтік динамика және өмірдің сапасы, ақырғы және аралығындағы адаптацияның индикаторлары жүйесінде психотерапевтік әдістерін қолдану тиімділігін бағалаудыңғылыми әдістері бар;

  • нәтиженің тұрақтылығы – қазіргі психотерапия химиялық тәуелділігінен толық босатуы – іздеулік нәтижесіне пациентті тартады, басқа көмекші және дамытатын практика осы құрылымды форсирленген дамуына бағытталған, тәуелділігінде қайта тартуына субъектің тұрақтылығының жоғары деңгейіндегі қамтамасыз ететін психологиялық құрылымдары қатысында дәлелді базасын орналастырады.

Барлық айтылғанымен байланысты, ПБЗ тәуелді МСР бағдарламаларындағы жоғарықұрылымды, кәсібидегі психотерапевтік технологиялар бағдарламаның басқа қажетті компоненттерін айналасында құрастыратын басты терапевтік стержені болып табылады.

Бізбен белгіленгендей, бүгінгі күнге дейін кәсіби психотерапияның жалпы жолында ПБЗ тәуелді профилактикасын немесе емделуі мақсатында қолдана алынбаған кәсіби психотерапиясы жоқ.

Осымен бірге, ПБЗ тәуелді медициналық-әлеуметтік сауықтыру практикасы толығымен наркологиялық практикасына тең емес, және де кәсіби психотерапиясы әдістеріне және бағыттарына арнайы талаптарын аса ұсынылады.

Осылай, бізідң мәліметтер бойынша (наркологиядағы кәсіби психотерапиясы саласында 3000 жоғары тақырыптық жарияланымдары талданды) ПБЗ тәуелді медициналық-әлеуметтік сауықтандыру құрылымындағы кәсіби психотерапевтік жалпыбелгіленген бағыттарынан когнитивтік-тәртіпті бағыты жиі қолданылады, сирек – экзистенциалды-гуманистік қолданылады, ал психодинамикалық бағыты өзінің классикалық нұсқауында- қолданылмайды. Тәуелді адамдардың жеке психотеарапевтік практикасы үшін осындай жағдай сипатталмайды. Осыған өзінің түсініктемелері бар (мысалы, резиденттер үшін және қызметкерлер үшін түсінікті терапевтік режимінің жалпы талаптарымен қарапайымдылық, қол жетімділік, тиімділік және өзара байланыстық – оларды іске асырудың топтық қалыптастыруы күшінде – көптеген резиденттер үшін жарамдылық ретінде кәсіби практикалардың сипаттамаларын арастыратын ұйымдастырылған практикалар мен контингент ерекшелігі ретінде), олар наркологиялық профилінің психотерапевтік – мамандардың жеке артық көруімен байланысты емес.

Барлық емес кәсіби қоғамдастықпен осындай ретінде таңдалатын осы психотерапияның бағыттары МСР бағдарламаларында аса жиі интегративті және эклектикалық психотерапия, сонымен бірге топтық және отбасылық бағыттары көрінеді. МСР бағдарламаларының құрылымында аса жиі қолданылатын әжістері келесі: уәждемелі психотерапия (В.Миллер, С. Рольник бойынша); А.Бек, А.Эллис когнитивтік психотерапия; тәртіптік психотерапия; Р.Фиша, П.Вацлавиканың мәселелі-бағытталатын психотерапия; топтық психотерапия; отбасылық психотерапия оның негізгі нұсқаларымен; психикалық өзіндік реттеу. Аса сирек қолданылатын әдістері: психодрама; денелі-бағытталған психотерапия; трансакті талдау; гештальт-терапия; арттерапия; лого-терапия және экзистенциалды психотерапия; трансқызметтік психотерапия; діни-бағыттамалық психотерапия; М.Гауснердің этнопсихотерапиясы.

Бірінші блокта аса жиі қолданылатын әдістемелері, кейбіреулері тұрақты жұптарды құрастыра алады және жалпы нысандарда іске асыра алады, мысалы, мәселелі-бағытталған топтық психотерапиясы. Осындай жағдайларда, базисті әдісінің жалпы нысаны (топтық психотерапия) көмекші әдісінің технологиясын бедерлейді. Бұл, жалпы, тек қана жалпы терапевтік нәтижесін қуаттандырады.

Бүгінгі күнде, басқалардан ПБЗ тәуелді МСР бағдарламаларында олардың тиімділігінің деңгейі бойынша қандай да бір психотерапевті әдістерінің артықшылығы туралы айта алатын сенімді мәліметтері жоқ (осында жалғыз ерекшелігі когнитивті-тәртіптік психотерапиясы бола алады). Сонымен бірге, қазіргі кәсіби сауықтыру бағдарламасын құру ерекшелігі, ПБЗ тәуелді базисті талаптарын талдай отырып, көптеген зерттеушілер мен практикалары «міндетті» психотерапевтік әдістері туралы айтуға жақтайды, олардың болуы МСР құрылымында ПБЗ тәуелді медициналық-әлеуметтік сауықтырудың барлық бағдарламалары және химиялық тәуелділігі, логикасын қалыптастыру динамикасы туралы белгілі біліміінң бағасымен шартталады. Сонымен бірге психотерапевтік әдістерінің «еркін» бағдарламалары туралы, олардың ішінде МСР жалпы құрылымы енгізілуі сауықтыру бригадасының құрамында әрекет ететін мамандар-психотерапевтердің жеке ұнатуларын шарттайтын және міндеттейтіні болып табылмайды. Осында сонымен бірге кейбір пікірлерді шашуы орын алады. Бірақ аса маңызды жғдайы егер де міндетті емес мамандарының негізгі санының келісімі болса, онда тәуелді адамдардың МСР құрылымындағы психотерапевтік әдістерімен аса қалаулы болуы қажет: уәждемелік, когнитивтік-тәртіптік, топтық, мәселелі-бағыттық, отбасылық психотерапия.

Ю.В.Валентик – сауықтыру және психотерапия саласында Ресейлік наркологиялық ғылым және практикасының әйгілі беделді адамы – осы тізімді психикалық өзін реттеу және экзистенциялық психотерапиясы әдістерімен кеңейтуін ұсынды (Ю.В.Валентик, Н.А.Сирота, 2002).

Біздің жеке зерттеулеріміз МСР бағдарламаларында терапевтік нысананың ерекшелігі мен динамикасына аса бейімделген және дәлелді-тиімділігі ретінде ПБЗ тәуелді полимодалді психотерапияның стратегиялық әдісін ұсыныла алады.

3.2. ПБЗ тәуелді медициналық-әлеуметтік сауықтыруы құрылымында психотерапевтік технологияларын құрастыру комопнентінің жалпы әдстемелігі келесі көзді сәттеріне сүйеніштерін қарастырады:


  • психотерапевтік технологияның негізгі және көмекші нысананың нақты идентификациясы;

  • психотерапевтік практикасының жан-жақты және арнайы тапсырмаларының адекваттық қалыптастыруы;

  • ұсынылатын психотерапевтік әдістемелерінің жан-жақты алгоритмін және іске асырудың реттілігін бөлуі;

  • қолданылатын психотерапевтік технологияның аралық және ақырғы тиімділігін анықтау.

3.2.1Қазіргі жоғары құрылымдық сауықтыру бағдарламаларындағы негізгі психотерапевтік нысандары келесі болып табылады:

  • сәуелді адамдардың уәждемелі саласы;

  • ПБЗ қабылдауына патологиялық тартылымы (ауыр абстиненциясының белгілерінсіз);

  • Патологиялық тұлғалы дәрежесі;

  • Формасы өзгерген отбасылық дәрежесі;

  • Дефицитті немесе формасы өзгерген әлеуметтендіруі;

  • Жақындары мен туыстарында ортақ тәуелділігінің феномені.

Жанама психотерапевтік нысандары болып табылады (кейбір психотерапевтік технологияларының жұмыстарында тек қана көмек рөлі бөлінеді):

  • Патологиялық соматикалық дәрежесі;

  • Патологиялық психикалық дәрежесі (өнімді және теріс психопатологиялық синдромдары).

Кәсіби, жоғары құрылымды бағдарлама, біріншіден, қалыптастырудың және пациенттің біріншілік қажеттіліктерін анықтау, барлық жоғарыда аталған нысандарының профилі бойынша тәуелділігінің пайда болуының ауыр дәрежесін бағалау және квантификациялық мүмкінділігі болады, осыдан шыға, адекваттық терапевтік стратегиясы бөлінеді.

Одан әрі, назарға ала отырып, психотерапевтік технология нысанының негізгі блогымен жұмысында басты бола алады, бірақ жалғыз емделу-сауықтыру әдісі емес. Осылай, мысалы, ПБЗ пайдалануына патологиялық тартылымның бітелген көптеген схемасы соңғы ұрпақтардың антидепрессанттар немесе мөлшерден ауытқыған нейрологиялық препараттардың қабылдауын енгізеді. Бірақ, ұнамдылығы пайдасында дәлелді практикадағы рәсімделген нақтыланған табыстары осы психофармакотерапия жағдайда бүгінгі күнге дейін алынбаған; формасы өзгерген және зарарды әлеуметтендіруімен жұмысы әлеуметтік терапиясының компоненттерін енгізуін қарастырады (тақырыптық тренингтер, кәсіби оқытуы, заңды көмек және т.б.); отбасылық психологиялық кеңес беруі тәуелді адамдардың отбасылық дәрежесін формасы өзгергенінің жұмысында қолданылады.

Осылай, таза психотерапевтік эффектерді «бөлудің» объективті қиындықтары бар. Сонда да, сауатты жинақталған және біліктілі іске асырылған психотерапевтік технологияларды белгіленген квантифицирленген нысандары бойынша бағаланған аддикциялар ауырлығын төмендету динамикасында негізгі салымын енгізеді.

3.2.2 МСР құрылымындағы психотерапевтік комопненттерінің жан-жақты тапсырмалары келесі.

МСР бағдарламасында пациенттердің барлық болғанындағы жалғастыруындағы шешілген аса маңызды және алмаспайтын жан-жақты тапсырмасы, ортаның агрессивті әсері мен психобелсенді заттарынан тәуелділігінде қайта тартылуына психологиялық тұрақтылығының құрамдарының форсирленген дамытуы болып саналады.

Аяқталған 10-жылдық зерттеу жобасы нәтижесінде жан-жақты психологиялық қауіпінің факторлары сенімді теңестірілді – химиялық тәуелділігін енгізетін бүлдіргіш әлеуметтік эпидемиясындағы тартуына тұрақтылықты, тұрақтылық – психологиялық денсаулығының теңестірілген құрылымды форсирленген дамуының жан-жақты алгоритмі дайындалды және қабылданды; әртүрлі жастық топтарында химиялық тәуелділігіндегі қайта тартылған бастапқы тұрақтылық деңгейіндегі компьютерлі диагностика технологиялары дайындалды және енгізілгенін (А.Л.Катков, 2012) арнайы бөлу қажет.

Осылай, кәсіби психотерапияныі бастапқы жан-жақты міндеті дәлелді практикасының талаптарымен сәйкес ғылыми-дәлелді және өлшемде МСР бағдарламаларындағы психотерапевтік компоненттер тиімділігінің негізгі индикаторы және кәсіби психотерапевтігін енгізеді.

МСР барлық кезеңдерінде шешілетін, бірақ сауықтыру бағдарламаларындағы енгізудің 1-ші кезеңіне ерекше мағынасы болатын келесі жан-жақты мағынасы ПБЗ тәуелді, олардың жақындары мен туыстарында адекваттық ұсынылуын қалыптастыруы болып табылады: 1) шарасыз «айрылу баспалдағы» деп аталатын наркологиялық аурулар туралы; 2) денсаулық сипаттамалары туралы – «үміттендірген шындық» жағынан ұсынылған химиялық тіуелділігіне қайта тартылған тұрақтылығы; 3) ауру жағдайының жолында алдын алуға қажетті тәуелділігі мен дистанциясынан босату әдістері туралы – денсаулыққа тәуелділігі – тәуелділігінен босатуы, бірінші ретте алкоголь және есірткіні пайдалануынан қайта тартуының тұрақтылығын алуы ретінде түсініледі.

Бағдарламаға енгізу кезінде қалыптастырылған және оның іске асырылуының әр кезеңінде МСР кезеңінің өту конструктивті сценариі сауықтыру режимінің бұзылуы және балйнаыстары, бағдарламадан резиденттердің алдын ала шығуымен профилактикаланған басты факторы болып табылады. Жазылған аралық нәтижелерімен тәуелділігінен босатылған нақты маршруты ақырғы мақсатына жетуіне пациенттің уәждемесін мағыналы жоғарлатады және бұл мүмкіндік деп сенімін білдіреді. Осылай, жасырын немесе анық «»жеңілісті» сценарийлер – ережелер беделін жояды, олармен тәуелділіктен босату жолына басты кедергілерінен бірі болып табылатын және тәуелді адамдардан жұмыс бастылықты болады.

МСР барлық кезеңдерінде шешілетін үшінші жан-жақты міндеті, конструктивті және тұрақты уәждемені қалыптастыруы болып табылады:


  • Химиялық тәуелділігін қалыптастыру кезінде пайда болатын мәселелермен байлаынсты біліктілі және ұзақ уақытты көмегін алу («айрылу баспалдағы»);

  • МСР бағдарламасында болу уақытында сауықтыру реимінің ережелерін орындау және саулылығы;

  • Химиялық тәуелділігіне қайта енгізуінің тұрақтылықтың жоғары деңгейіндегі қалыптастыруы; рецидивке қарсы және қолданған терапия бағдарламаларына қатысуы, толық абстиненциясына жетуі (яғни тәуелділіктен нақты босатылуына);

  • Сауықтыру бағдарламасын өту барысында қайта қалыптастырған немесе жаңғыртылған конструктивті өмірлік мақсаттарына жетуі.

Тізім бойынша үшінші, бірақ тапсырманың мағынасы емес тиімді іске асыруы (тәуелді тұлғалардың уәждемелік саласымен біліктілік жұмысы – психотерапевтік технологиясының қосымшасының бұлақты саласының жалпы тізіміндегі №1 нысаны – МСР бағдарламаларының бірінші кезеңдерінде абсолютті бастапқылығы болып табылады), химиялық тәуелді адамдарда аса көп дәрежеде «бостандық» ретінде белгіленген субъектінің психологиялық белсенділігін өзіндік ұйымдастыратын стерженді интегративті сипаттамасы аса маңызды болғанын ұсынылады. Осы интегративті функциясының уәждемелі компонентін тұрақты бектілуі және форсирленген дамытуынсыз қандай да бір тұрақты нәтижелерге есептеуге болмайды.

Осылай, МСР бағдарламаларындағы психотерапевтік компонентінің жан-жақты тапсырмалары кәсіби психотерапияның басты стратегиялық бағыттарын анықтайтын, бағытталған, біріншіден, тәуелділіктен резиденттерді бостау бойынша негізгі нәтижесіне жетуі, осындай нәтиженің мағыналы сипаттамаларының форсирленген дамытуы – химиялық тәуелділікке қайта тартуының психологиялық тұрақтылығының құрылымдары.

Ал екіншіден, аса оптималды жағдайларын құруына – сәйкесінше когнитивті және уәждемелі сипаттамаларының форсирленген дамуына, - МСР бағдарламаларындағы тәуелді адамдардың тиімді ұстауын мүмкіндік туғызатын және қойылған мақсаттарға олардың жылжуы.

3.2.3 МСР психотерапевтік компоненттің дайындалған жан-жақты тапсырмаларының бар болуы жалпы алгоритмімен қосылады, бұл олардың тиімді шешімі үшін қандай технологиялық қадамдары және қандай ретте жасалуы қажет екенінің түсінігін жеңілдетеді.

Осылай, Ю.В.Валентикпен (2002) тұлғаның онымен психогенетикалық теориясын дайындайтын жағынан рәсімделген және психологиялық тұрақтылығының жекешелендіру құрылымын дамытуына қатысы болатын психотерапевтік құрылымдарыың келесі алгоритмі ұсынылды: пациенттің нормативті тұлғалық дәрежесімен байланысын орнату; нормативті және патологиялық тұлғалық дәрежесін бөлуі; нормативті және патологиялық тұлғалық дәрежелері арасында тұлға ішіндегі байланыстың эскалациясы; нормативті дәрежелерінің дамуы; патологиялық тұлғалық дәрежесін бастыру және ПБЗ-на патологиялық әсеріне тиімді бақылауын орнату.

Біздің жеке зерттеулеріміз, белгіленген тұлғалық дәрежелердің теңестіру мен диссоциациясы өзгерістерді жетуіне бағытталған синергетикалық, ригидтік басқа нысандарымен және конструкциялық емес қорғаныстары, қарсылықтарымен байланысты конфротациондықтан – базисті адаптациялық стратегиясының «ауысуына» манифестілейтін, терапевтік гиперпластикалық шарттарында жеңіл және жедел өтетінін анықтадық. Терапевтік гиперпластикалықтың шарттарында ПБЗ-на патологиялық тартымдылығының редукциясына аса жедел жететіні көрсетілді. Әрі қарай, «нормативті тұлғалық дәрежесі» түмінігінің сипаттамалары кеңейтіліп, анықталды – ПБЗ тәуелділігіне қайта тартымдылығына психологиялық тұрақтылықтың теңестірілген факторларына қабылданған. Барлық айтылғанның есебінде МСР кезеңдерінде психотерапевтік белсенділігінің қорытынды алгоритмі келесідей көрінеді:

- пациенттерде синергетикалық адаптациялық стратегиясын актуалдандыру және бекіту, терапевтік гиперпластиканы қалыптастыру; ПБЗ патологиялық тартымдылығының редукциясы;

- негізгі тұлғалық дәрежелерінің теңестіруі мен диссоциациясы – патологиялық және нормативтік, - пациенттің нормативті тұлғалық дәрежесімен байланысты орнату (мүмкін, терапевтік келісімнің қорытындысы);

- пациент тұлғасының нормативті сипаттамаларын позитивті бектісуімен патологиялық және нормативті тұлғалық дәрежелерін тұлға ішіндегі байланыстың эскалациясы;

- психологиялық денсаулық құрамдарының толық дамытылуы – суррогаттық сценарийлерінің сыртқы тартымдылық аспектілерін толық мақұлдамаушылығы барысында ПБЗ қолданылуымен байланысты бәсекелескен сценарийдің дивиденділерімен негізгі өмірлік сценарий шиеленісінің дайындауымен ПБЗ тәуелділігіндегі қайта тартымдылығына тұрақтылығы;

- оларды іске асыруына уәждемелеуі саласында әрекетті бақылауын орнатуымен немесе толық редукциясымен деструктивті сценарлық жоспарларның толық бейтараптауы;

- позитивті өмірлік сценари іске асырылуы агрессивті ортамен конструктивті типімен өзара қатынастығы (адекваттық қорғауы, елеудің ассертивті тәсілдері); ПБЗ қабылдауымен байланысты патологиялық адапциялардың әдетті тәсілдеріне қайтуына уәжделеудің қалған деңгейлерінің толық редукциясы.

Назар бөлу қажет екеніне және айтылғандай, репрезентативті зерттеулердің нәтижелерін бекітетін терапевтік белсенділігіні аталған алгоритмінің мағыналы ерекшеліктері келесі.

Бұл, тұлғалық дәрежелердің конфронтацияланған теңестіру және диссоциациясындағы объективті қиыншылықтарды жеңу мүмкіндігінің сәйкесінше терапевтік шарттарын құру кезіндегі есепке алынған деректері (біздің нұсқауымызда – терапевтік гиперпластика). Сонымен бірге, осы қажетті қадамдар алдағы нұсқауында пациенттің торпедті өзіндің ұйымдастыру белсенділігін ойдағыдай ПБЗ актуалды патологиялық жиі тартымдылығы шарттарында қолданылады.

Пациенттің тәуелді нормативті жүзін, дефицитарлы емес және деформациялы емес созылмалы интоксикациясын мүмкіндігіне болған қарсылығындағы жеңісін ұстау және табысты конфронтациялау жағдайын есептеуге болады. Тек қана резидентте психологиялық тұрақтылығы құрамдарының форсирленген және толық дамуы кезінде өзінің тәрбиесіне әрекетті бақылауын анықтауына басында мүмкіндіктері пайда болады, (осы сәтке дейін осы функцияны сауықтыру режимінің механизмі орындайды), ал кейін ПБЗ қайта пайдаланылатын сценарийін қосып, патологиялық жеке дәрежесінің фрагменттерінің толық эмиляциясы. Соңғы сценарий алкогол немесе есірткіні қолдануының зияны туралы абстракты аргументтерінің әсерімен ғана кетпейді. Бірақ тек қана қатты конфронтация МСР резиденттерінің өмірлік көкжиегінің аңдаусыздығы және барлық аңдалғандарынан ПБЗ қайта қолдануына себептерін жоюына қолдау жасайды, алкогол немесе есірткінің қайта қолдануымен байланысты осы сценарийге қатынасы бойынша абсолютті анық қауіптерімен – конструктивті өмірлік сценарийлерінің, тұлғаның ауқатты нормативті өзегін адекватты қалыптастырылған және қабылданған қатты контронтациясы ғана.

Барлық аталғанымен байланысты МСР кезеңдеріне ұсынылған психотерапия әдістерінің міндетті әдістерін іске асыру кезектілігі келесі.

МСР бағдарламасына кірудің бірінші кезеңінде негізінде топтық, бірақ сонымен бірге теңескен форматтарында когтитивті-тәртіптік терапия және уәждемелігінң технологиясы іске асырылады. Сонымен бірге сыртқы жоспарында аса жиі эмоциялық, психосоматикалық сипатында, патологиялық әсерімен актуализациясымен, адаптация мәселелері және т.б. шығарылған мәселелерімен жұмыстары өткізіледі. Ішкі, жан-жақты жоспарында бағдарламада қатысу және ұстану себебі қалыптастырылады, сонымен бірге МСР кезеңдерін өтуінің адекваттық маршруты қалыптастырылады.

Екінші кезеңде себептік психотерапия, когнитивті, тәртіптік және топтық психотерапияның классикалық әдістерінің технологиялары жанама іске асырылады. Соңғысы топтық форматында өткізілетін мәселелі-бағыттық психотерапиясының нұсқауы енгізіледі. Сонымен бірге психотерапевтік сессияларының сыртқы жоспарында тұлғааралық, тұлға ішіндегі байланыстар, импульсивті тәртібі және т.б. мәселелерімен жұмысы өткізіледі. Ішкі, жан-жақты жоспарында конструктивті өмірлік сценарийді қалыптастыру, саулылығын сақтау, бағдарламадағы ұстауындағы себебімен жұмысы; «жеңіліс» сценарийлерінің деструктивтілігінен босату бойынша жұмысы; психологиялық тұрақтылығының құрылымын форсирленген дамуы бойынша жұмыстары жалғастырылуда.

Үшінші кезеңде екінші кезеңнің барлық психотерапевтік технологияларды қолдануын жалғастырады. Бірақ, осыдан басқа, отбасылық психотерапиясы, психикалық өзін-өзі реттеуі, экзистенциялық психотерапия әдістері қосылады. Сыртқы жоспарында осында жиі дағдарысты жағдайларында тұрақты тәртібінің қалыптастыруымен, отбасылық қатынастарының мәселелерімен, ресурсты сұранымдарымен жұмыстары жүргізілуде. Ішкі жоспарында конструктивті әлеуметтендіру дағдылары қалыптастырылады; барлық ұғынылатын және ұғынылмайтын өмірлік көкжиектерінің өмірлік сценарийлерін деструктивті және патологиялық тұлғалық дәрежесінің белсенді компоненттерінің элиминациясы бойынша, тұрақтылық – психологиялық денсаулығының құрамдарының форсирленген дамытуы бойынша белсенді жұмысы жалғастырылуда.

ПБЗ тәуелді актуалды мәселелерін шешу жоспарында жан-жақты мақсаттарына жету қатысында тиімді екі деңгейлі технологиялар нысанында негізгі психотерапевтік әдістерінің іске асырылуы психотерапевтік коммуникациясының арнайы құрылымдық-технологиялық және метатехнологиялық, макротехнологиялық құратылыуының бар болуын ұсынады.

3.2.4 Психотерапевтік әдістері мен технологияларын МСР бағдарламаларында қолданылатын аралық және соңғы тиімділігін анықтау – амбулаторлық практикадағы ұқсас мәселесінен қарағанда сұрақ мағыналы аса қиын, онда психотерапия жалғыз емделу әдісі ретінде шыға алады.

Соынмен бірге, қазіргі диагностикалық құралдарымен өлшенетін және аддикциясының көрсету ауырлығы бойынша квантицикацияланған психотерапевтік әсерінің әр дифференциацияланған нысанасы бойынша (мысалы, ААИ сияқты – аддикцияның ауырлық индексі), қолданбалы статистиканың ережелерін сақтау кезінде психотерапевтік, сонымен бірге қолданылатын әр технологияларының сегментарлы эффектісін мүшелендіру мүмкіндігі бар.

Қазіргі уақытта аралық индикаторлардың дифференциацияланған талдауының есебімен психотерапияның қолданылған технологияларының ақырғы тиімділігін болжайтын компьютерлік нұсқасының дайындығымен ПБЗ тәуелді психотерапияның тиімділігін кешенді анықтауының методолгия апробациясы аяқталады (А.Л.Катков, 2010).

Әртүрлі жастық топтарында ПБЗ тәуелділердің тартуына тұрақтылығы – психологиялық денсаулығының деңгейлерін анықтау бойынша компьютерлік бағдарламасы дайындалып, енгізілді. Осы бағдарламаны қолдануымен ПБЗ тәуелділердің медициналық-әлеуметтік сауықтыруы бағдарламаларында психотерапия тиімділігінің негізгі индикаторының динамикасы қадағаланылады.

МСР жоғары құрылымды, кәсіби бағдарламаларының резиденттері үшін психотерапевтік емделудің жалпы жоспары SMART принципі бойынша құрастырылуы қажет екені маңызды болады. Яғни, сәйкесінше басқыншылығы өзгешілік– нақты мақсаттары мен міндеттерінде тоғыстырылған болуы қажет, өлшемді –пациент үшін айқынды прогресс индикаторларлы; шындыққа негізделген оның ресурстары мен мүмкіндіктері жағынан; уақытта анықталғанымен, олар жоспарланған нәтижеге жету үшін қажетті болады. Бұл резиденттерге емделу нәтижесінің қанағаттандырылған және МСР нақты кезеңдерінде мақсаттарға жетудің деңгейін өзіндік бағалауын өткізу мүмкіндігін береді.
Қорытынды

Тәуелді тұлғалардың медициналық-әлеуметтік сауықтырудың тиімді бағдарламалары – фармакотерапияның шекті мүмкіндіктерін ұғынатын қазіргі наркологиясын дамытуының негізі бағытты. ПБЗ тәуелді МСР басты мақсаты – химиялық тәуелділігіне қайта тартылған психологиялық тұрақтылығының форсирленген дамытылуы. Ал осы мақсатқа жетудің негізгі амалы, - кәсіби сауықтыру бағдарламаларының «жарияланбаған» немесе кәсіби іске асырылған психотерапевтік компоненттері мен мәнмәтіндері.

ПБЗ тәелді МСР бағдарламаларындағы қолданылған психотерапиялық нақты әдістерінің және жан-жақты методологиясының, жалпы тәсілдерінің талдауы сауықтыру процессінің терапевтік механизмінің мағынасын теңестіруін, әр қабылданған психотерапевтік тәсілі немесе технологиясының тиімділігін жоғарлатуына мүмкіндік береді.

Аса назарды, сауықтыру бағдарламасының әр терапевтік комопнентінің тиімділігінің дифференциацияланған бағасына, соынмен бірге сауықтыру бригадасының құрамында әрекет еткен қызметкерлердің дайындауына аудару қажет (дипломға дейінгі, дипломнан кейінгі, қосымша, үздіксіз). Осы жағдайда сауықтыру процессінің сапасын жоғарлатуы бойынша жоспарлы жұмыстары мүмкін.


Пайдаланған әдебиеттер тізімі

  1. Анонимные алкоголики. – Нью-Йорк: Alcoholics anonymous world services, inc. 1989. – C. 22-81.

  2. Батищев В.В. 12-шаговые групповые программы и реабилитация больных алкоголизмом // Вопросы наркологии. – № 2. – 1998. – С. 62-81.

  3. Валентик Ю.В. Терапевтические сообщества – основа наиболее успешных программ реабилитации больных наркоманиями. // Ж. Профилактика и реабилитация в наркологии. – 2002. – № 1.

  4. Валентик Ю.В., Сирота Н.А. Руководство по реабилитации больных с зависимостью от психоактивных веществ. – Москва, 2002. – 256 с.

  5. Даренский И.Д., Белокрылов И.В. Психотерапевтическая программа наркологического стационара. – Москва, 2011. – 26 с.

  6. Двенадцать Шагов и двенадцать Традиций. – Нью-Йорк: Alcoholics anonymous world services, inc.1989. – 213 с.

  7. Дудко Т.Н. В кн. Руководство по реабилитации больных с зависимостью от психоактивных веществ / Под ред. Ю.В. Валентика, А.Н. Сироты. – Москва, 2002. – С. 132-143.

  8. Кабанов М.М. Основные принципы реабилитации психических больных // Реабилитация психических больных. – Л., 1971. – С. 11-17.

  9. Кабанов М.М. Принципы реабилитации больных алкоголизмом и наркоманиями // Материалы II Всесоюзной конференции по организации наркологической помощи. – М., 1976. – С. 68-73.

  10. Кабанов М.М. Реабилитация психически больных. – Л., 1978. – 160 с.

  11. Катков А.Л. Деструктивные социальные эпидемии: новый опыт исследования. – Павлодар, 2012. – 223 с.

  12. Катков А.Л. Методология комплексного определения эффективности психотерапии зависимых от ПАВ /Ж. Вопросы наркологии Казахстана. – Павлодар, 2010. – Т. Х, № 1. – С. 34-76.

  13. Катков А.Л., Макаров В.В. Роль и место психотерапии в лечении и реабилитации зависимых от психоактивных веществ // Материалы III съезда психиатров, психотерапевтов, наркологов и медицинских психологов Республики Казахстан (10-11 сентября 2009 г.). – Алматы, 2009. – С. 86-89.

  14. Кори Д. Теория и практика группового консультирования. – Москва, 2003. – 637 с.

  15. Ялом И., Молин Л. Групповая психотерапия / 5-е издание. – Изд-во Питер, 2009. – 683 с.

  16. De Leon G. Community as a method: Therapeutic Communities for special population and special settings. – Westport, Connecticut: Praeger Publishiers, 1997. – 140 p.

  17. De Leon G. Therapeutic Communities. – In Textbook of Substance Abuse Treatment / Ed by Marc Galanter, M.D., Herbert D., Kleber, M.D. – The American Psychiatric Press, 2nd Edition. – Washington, 1999.

  18. Liberman R.P. et al. Innovations in skills training for the seriously mentally ill: The UCLA social and independent living skills modules // Innovations and Research. – 1993. – Vol. 2 (2). – P. 43-59.

  19. NIDA: тринадцать принципов эффективного лечения наркомании // Вопросы наркологии. – 2000. – № 1. – С. 29-30.

  20. Treatment protocol effectiveness study. By Barry R. McCaffry; United States. Office of National Drug Control Policy. Treatment Outcome Working Group. – Washington, D.C.: The Office, 1996. – 32 р.


Каталог: images -> Metodichki 2012
images -> Бағдарламасы 11. 09. 2017-17. 09. 2017 ДҮйсенбі, 11 қыркүйек 7: 00 ҚР Әнұраны 7: 00 "Ауырмайтын жол ізде"
Metodichki 2012 -> Патологическое пристрастие к азартным играм (игромания), интернет-зависимость
Metodichki 2012 -> Патологическое пристрастие к азартным играм (игромания), интернет-зависимость
Metodichki 2012 -> Министерство здравоохранения Республики Казахстан
Metodichki 2012 -> Министерство здравоохранения Республики Казахстан
Metodichki 2012 -> Қазақстан республикасының денсаулық сақтау министрлігі нашақорлықтың медициналық әлеуметтік проблемалары Республикалық ғылыми-практикалық орталығЫ


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет