Морфологиялық талдау



жүктеу 81.74 Kb.
Дата22.04.2019
өлшемі81.74 Kb.

Морфологиялық талдау

Етістік.

1. Сөз табы ( часть речи ) . Жалпы мағынасы ( значение слова )

2.Морфологиялық белгілері. ( Морфологические признаки )

Бастапқы тұлғасы / тұйық түрі , у- жұрнағы арқылы жасалады/

Начальная ( неопределенная ) форма.
Тұрақты белгілері (Постоянные признаки )
а/ Тұлғасына қарай (По способу образования)

Негізгі ( непройзводные) , Туынды ( пройзводные )
ә / Мағынасына қарай ( По значению)

Негізгі ( Основные ) , Көмекші ( вспомогательные)

б/ Құрамына қарай ( По составу)



Дара ( Простые) , Күрделі ( Сложные)
в / Объектіге қатынасына қарай ( По отношению к объекту)

Салт ( Непереходные ) , Сабақты ( Переходные , треб. В.п..)
г/ Іс-әрекеттің орындалуына қарай( По отношению к результату действия)

Болымды (Положительные) , Болымсыз ( Отрицательные)
Тұрақсыз белгілері ( Непостоянные признаки)

а ) шақтары ( время глагола)

ә ) райлары ( наклонение)

б) септелуі ( падеж , только в неопр. форме )

в) жіктелуі ( личное окончание)

г) көптелуі ( число )



3. Синтаксистік қызметі ( Синтаксическая служба)

Талдау үлгісі :

Оқушы сыныпты тазартқысы келді .

Тазартқысы келді - етістік , іс- әрекеттің атауы

Бастапқы тұлғасы - тазарту ( Не істеу ?)

Тұрақты белгісі : туынды , негізгі , күрделі , сабақты , болымды.

Тұрақсыз белгілері : өткен шақ , қалау рай , ІІІ жақ , жекеше түрде тәуелденіп , баяндауыш қызметін атқарып тұр

Морфологиялық талдау

Зат есім .
1. Сөз табы ( часть речи ) . Жалпы мағынасы (Значение слова)
2.Морфологиялық белгілері ( Морфологические признаки )

Бастапқы тұлғасы ( Атау септігіндегі , жекеше түрі )

Начальная форма ( Им . падеж , ед. ч.)


Тұрақты белгілері ( Постоянные признаки )
а) Мағынасына қарай ( По значению)

Жалқы есім және жалпы есім ( собственное или нарицательное имя)
ә ) Құрамына қарай ( По составу)

Дара және күрделі ( простое или сложное имя существительное )
б ) Тұлғасына қарай ( По способу образования )

Негізгі ( Непройзводные) , туынды ( пройзводные )
в ) Деректі және дерексіз ( видимые предметы и абстрактные понятия)
Тұрақсыз белгілері ( непостоянные признаки )
а ) көптелуі

ә ) септелуі

б ) тәуелденуі

в ) жіктелуі


3.Синтаксистік қызметі ( синтаксическая служба)
Талдау үлгісі :
Астанадан ағаларым келді .

Ағаларым - зат есім , туыс адамның атауы

Бастапқы тұлғасы - Аға ( кім ?)

Тұрақты белгісі : жалпы, дара , негізгі , деректі.

Тұрақсыз белгісі : кімдер ? деген сұраққа жауап беріп , І жақ , көпше түрінде тәуелденіп тұр. Сөйлемде бастауыш қызметін атқарып тұр .

Морфологиялық талдау


Сын есім .
1. Сөз табы ( часть речи) . Жалпы мағынасы ( значение слова )
2.Морфологиялық белгілері ( морфологические признаки )
Бастапқы тұлғасы ( негізгі с. есім ) Начальная форма (основа прилаг.)
Тұрақты белгілері ( постоянные признаки)
а ) Құрамына қарай ( По составу)

Дара ( простые ) , күрделі ( сложные )
ә ) Жасалуына қарай ( по способу образования)

Сапалық ( качественные), қатыстық ( относительные )
б ) Шырайына қарай ( по степени сравнения )

Жай шырай ( простая степень), салыстырмалы шырай ( сравн. ст.),

Күшейтпелі шырай , асырмалы шырай - ( превосходная .ст.)
Тұрақсыз белгілері ( Непостоянные признаки )

а ) жіктелуі ( лицо , число , если сын есім в предл. явл-ся сказуемым)


3. Синтаксистік қызметі ( Синтаксическая роль)
Талдау үлгісі :
Әлібек Нұртайұлы - аса құрметті адам .

Құрметті - сын есім , адамды сыйлау дегенді білдіреді.

Бастапқы тұлғасы - құметті ( Қандай ?)
Тұрақты белгілері : дара , қатыстық , асырмалы шырай ,

Тұрақсыз белгілері: ІІІ жақ , жекеше түрі ,

сөйлемде анықтауыш қызметін атқарып тұр.



Морфологиялық талдау

Сан есім .

1. Сөз табы ( часть речи) . Жалпы мағынасы ( значение слова)

2. Морфологиялық белгілері ( Морфологические признаки)

Бастапқы тұлғасы ( Основа числительного)
Тұрақты белгілері ( Постоянные признаки)
а ) Тұлғасына қарай ( По способу образования)

Негізгі ( Непройзводные) , Туынды ( Пройзводные)
ә ) Құрамына қарай ( По составу )

Дара ( Простые) , Күрделі ( Сложные)
б ) Мағынасына қарай ( По значению)

1.Есептік ( Количественные)

2.Реттік ( Порядковые )

3.Жинақтық ( Собирательные)

4. Топтау ( Разделительные)

5.Болжалдық ( Предположительные)

6.Бөлшектік ( Дробные)

Тұрақсыз белгілері ( непостоянные признаки )
А ) Септелуі ( падеж , у количественых числительных)

ә ) Жіктелуі ( личное окончание , у колич. числительных , или когда

числительное является сказуемым)
б) тәуелденуі ( окончание принадлежности у количественных числительных)
в) көптелуі ( число , у количественных числительных )

3.Синтаксистік қызметі ( Синтаксическая роль )

Талдау үлгісі :
Тапсырма он бесінші бетте берілген .
Он бесіншісан есім , реттік сан есім.
Бастапқы тұлғасы - он бес ( Неше ?)
Тұрақты белгілері : туынды , күрделі ,реттік .
Тұрақсыз белгілері : ж.с.
Сөйлемде анықтауыш болып тұр.

Морфологиялық талдау
Есімше.
1.Сөз табы ( Часть речи) . Сөз мағынасы ( значение слова)
2. Морфологиялық белгілері ( Морфологические признаки)
Бастапқы тұлғасы - түбір етістік ( начальная форма - основа глагола)
Тұрақты белгілері ( Постоянные признаки )
А ) Өткен шақ ( Пр.вр.)

ған / ген, -қан/ -кен жұрнақтары арқылы жасалады.

ә ) Келер шақ ( буд. вр.)

ар /-ер, -р, -с жұрнақтары арқылы жасалған



б) Дағдылы ( обычное)

-атын/ -етін, -йтын /-итін,-ушы/- уші жұрнақтары арқылы жасалған.

в ) Мақсат ( Цели )

-мақ / мек , -бақ /бек , пақ /пек жұрнақтары арқылы жасалады .


Тұрақсыз белгілері ( непостоянные признаки )
А ) көптелуі ( число )

ә) септелуі ( падеж)

б) жіктелуі ( личное окончание)

в) тәуелденуі ( окончание принадлежности)


3. Сөйлемдегі қызметі ( Синтаксическая роль)

( Есімше есімдер ретінде анықтауыш бола береді , және басқа да сөйлем мүшелерінің қызметін атқара алады.)


Талдау үлгісі :
Сенің келгеніңді естідім .

Келгеніңді - есімше , адамның бір жерге аяғымен жеткенін білдіреді .
Бастапқы тұлғасы : келген (Не істеген ?) , кел - түбір ет. + ген -жұрнақ
Тұрақты белгілері : откен шақ
Тұрақсыз белгілері : тәуелдік жалғау - ІІ жақ , (ж.т.) , табыс септік.
Сөйлемде толықтауыш болып тұр .
Морфологилық талдау

Көсемше .

1. Сөз табы ( часть речи ) . Жалпы мғынасы ( значение слова)

2.Морфологиялық белгілері ( Морфологические признаки)
Бастапқы тұлғасы ( начальная форма)

Тұрақты белгілері ( Постоянные признаки)

а) Өткен шақ / прош. время



(-ып, -іп - -п жұрнақтары арқылы жасалады)

ә) Ауыспалы шақ / переходное время

( - а , - е , -й жұрнақтары арқылы жасалады)

б) Мақсат / цели

( -ғалы/гелі, қалы/келі жұрнақтары арқылы жасалады)

в) Мезгіл / времени

(-ғанша / генше, қаша /кенше жұрнақтары арқылы жасалады)


г) Шарт / условия

( - майыншы / - мейінші жұрнақтары арқылы жасалады. )


Тұрақсыз белгілері ( Непостоянные признаки)
а) Жіктелуі

( ғалы /- гелі жұрнақтарынан жасалған көсемшеден басқалары)



3.Сөйлемдегі қызметі ( Синтаксическая роль)

Көсемше бастауыш бола алмайды.


Талдау үлгісі :

Ауылға барамын десең , мені ала кет .
Барамын - көсемше , жүрем дегенді білдіріп тұр .
Бастапқы тұлғасы - бар (түбір ет.) + а (жұрнақ) + (- мын жж.)

Тұрақты белгілері : ауыспалы келер шақ

Тұрақсыз белгілері : жіктелуі (І ж, ж.т. )

Сөйлемде баяндауыш болып тұр.

Морфологиялық талдау

Устеу .

1.Сөз табы ( часть речи) . Жалпы мағынасы ( значение слова)

2.Морфологиялық белгілері ( морфологические признаки)
Бастапқы тұлғасы ( основа слова)
Тұрақты белгілері ( постоянные признаки)
а) Тұлғасына қарай ( по способу образования)

Негізгі ( непройзводные), туынды ( пройзводные )
ә) құрамына қарай ( по составу)

Дара ( простые) , күрделі ( сложные )
б) Мағынасына қарай ( по значению)

1. Мезгіл ( времени )

2. Мекен ( места)

3. Мөлшер ( количества и меры)

4. Сын –бейне ( образа и способа действия)

5. Күшейту ( усилительные)

6. Мақсат ( цели)

7. Себеп –салдар ( причины и следствия)

8. Топтау ( разделительности)
Тұрақсыз белгілері жоқ ( непостоянных признаков нет)

3. Синтаксистік қызметі ( Синтаксическая роль)

( көбінесе пысықтауыш болады)
Талдау үлгісі :
Кітапхана жоғарғы қабатта орналасқан .

Жоғарғы - үстеу , заттың орналақан бағытын білдіретін сөз .

Бастапқы тұлғасы - жоғары ( қалай ?)

Тұрақты белгілері : неігізгі, дара ,мекен үстеу

Сөйлемде анықтауыш болып тұр .

Морфологиялық талдау
Есімдік .

1.Сөз табы ( Часть речи ). Жалпы мағынасы ( значение слова )

2.Морфологиялық белгілері ( морфологические признаки )



Бастапқы тұлғасы ( начальная форма)
Тұрақты белгілері ( постоянные признаки )
а) Тұлғасына қарай ( по способу образования )

Негізгі ( непроизводные) , Туынды ( производные)
ә) Құрамына қарай ( По составу )

Дара ( простые), Күрделі ( сложные )
б) Мағынасына қарай ( по значению )

1. Жіктеу ( личные)

2 . Сілтеу ( указательные)

3. Сұрау ( вопросительные)

4. Өздік ( вовратные)

5. Болымсыздық ( отрицательные)

6. Белгісіздік ( неопределенные)

7. Жалпылау ( определительные)


Тұрақсыз белгілері ( непостоянные признаки )
А) септелуі ( падеж)

ә) көптелуі



б) тәуелденуі
3. Синтаксистік қызметі ( синтаксическая роль )

Талдау үлгісі :
Өзіңді өзгеден жоғары санама .

өзіңді өзгеден - есімдік , « бір адам басқа адамнан» деген мағынаны білдіреді .

Бастапқы тұлғасы - өз ( кім ?) + ің ( т. ж.) + с.ж ( т.с.)
Тұрақты белгілері : туынды , күрделі ,өздік .

Тұрақсыз белгілері : септік жалғау ( т.с. ) , тәуелдік жалғау ( ІІ жақ . жекеше түр)і

Сөйлемде толықтауыш болып тұр .
Каталог: uploads -> konspekt -> inyaz
inyaz -> Қостанай қаласы әкімдігінің білім беру басқармасы
inyaz -> Бес арыс а. Байтұрсынов Ш.Құдайбердіұлы М. Жұмабаев Ж. Аймауытов М. Дулатов Бес арыс деген атпен ел есінде қалған ақын-жазуларымыздың қазақ әдебиетінде алар орны зор. Бірі тұңғыш қазақ әліпбиін жасаса
inyaz -> Ќазаќстан республикасы бiлiм жјне єылым министрлiгi
inyaz -> Сыныбы: 6 Сабақ тақырыбы
inyaz -> Данная рабочая тетрадь одновременно является кратким систематическим справочником по грамматическим формам глагола и сборником упражнений
inyaz -> The clever boys and girls ағылшын тілінен сабақтан тыс іс-шара
inyaz -> Ару қыздар байқауы
inyaz -> Әож 73. 17. Кбж 81. 2қаз -922 Қ 17 Пікір жазғандар


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет