Қолжазба құқығында Қайыңбаева еркежан өмірхановна қазақша күреске арналған спорттық киімнің тұтынушылық талаптарын зерттеу және белгілеу



жүктеу 281.21 Kb.
Дата21.04.2019
өлшемі281.21 Kb.
түріАвтореферат


УДК 687.141.016.5 (574) қолжазба құқығында


ҚАЙЫҢБАЕВА ЕРКЕЖАН ӨМІРХАНОВНА


Қазақша күреске арналған спорттық киімнің

тұтынушылық талаптарын зерттеу және белгілеу

05.19.04 – Тігін өндірісінің технологиясы


Техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін

алу үшін дайындалған диссертацияның


АВТОРЕФЕРАТЫ

Қазақстан Республикасы

Алматы, 2010

Жұмыс «Сымбат» Дизайн және Технология Академиясының «Технология» кафедрасында орындалды




Ғылыми жетекші:

Асанова С.Ж.

техника ғылымдарының докторы, профессор, ХИА ҰИА Академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері



Ресми оппоненттер:

Черепенько А.П. техника ғылымдарының докторы, профессор





Шілдебаева Л.Қ.

техника ғылымдарының кандидаты




Жетекші ұйым:

М.Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік Университеті

Қорғау 2010 жылы «____» _____________ күні сағат _____

«Сымбат» Дизайн және Технология Академиясының Диссертациялық Кеңесінде өтеді.

Мекен жайы: Алматы қаласы, Жібек Жолы көшесі, 65 а.

Диссертациямен «Сымбат» Дизайн және Технология Академиясының кітапханасында танысуға болады.

Автореферат 2010 жылы «____»_____________ таратылды.



ОД 55.01.01 дисстерациялық кеңестің

ғылыми хатшысы, техника ғылымдарының докторы, профессор








Джаманкулов К.Д


КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазақстан республикасы экономикалық даму және индустриялық бағдарлама іске асырылу жағдайында тігін өндірісі алдында бұйымдарды жобалау және өндіру жолында жетілдіруінің қажеттілігі пайда болды. Казіргі жағдайда, Қазақстан республикасының индустрия-инновациялық Стратегиясына байланысты өнеркәсіптін аз шығынында техника-ғылыми прогресстің жетістіктерін қолдана отырып, тұтынышылардын сұранысын қамтитын, бәсекелестігі жоғары денгейде және сапалы өнім шығару тігін өндірісінің ең бір маңызды жағдайларының бірі болып табылады.

Тақырыпты зерттеудің өзектілігі. Киім бұйымдарында көптеген көлемді классты – спорттық жарыстарды жүргізу шарттарында және де жоғары спорттық нәтижелерге жету үшін тұтынушылық талаптарымен спорттық киім алатыны мәлім.

Қазіргі уақытта, Қазақстанда спортшылар арасында қазақша күрес ұлттық ойыны үлкен қызығушылықпен дамып келеді. Бұл спорт түрінің дамуы ұлттық салт-дәстүрдің, оның ішінде қазақша күрес ойынға деген қызығушылығымен байланысты. Бұл ойын түрі жеке адамның ұлттық тәрбиесімен және гармониялық дамуынын қамтамасыз етеді.

Республикамызда қазақша күрес ойыны бойынша Федерация бар және де бұл ойын бойынша сайыстар жиі өткізіліп тұрады. Бұл спорт түріне мамандар киімдерін тек қана сыртқы көрінісіне зор мән беріп өндіргендіктен, палуандар өздерін бұл киімдерде ыңғайсыз сезінеді және олардың бос қимылына кедергі береді. Қолданылған әдебиеттер мен тәжірибелердің талдауы арқылы дәлелденіп, көрсетілді және әртүрлі күрес түрімен айналысатын спортшылар киімдерін дамыту және жетілдіруі тәжірибеде жоқ екендігін анықталды. Тұтынушылық талаптардың ішінде эргономикалық көрсеткіштердің жетілдіру позициясы бойынша арналған көптеген жұмыстар бар екендігі белгілі.

Тігін бұйымдарының сапасына зор мағына берілетін қызметтік, эргономикалық, эстетикалық, экологиялық, әлеуметтік, сенімділік және қауіпсіздендіру талаптардан пайда болатын тұтынушылық талаптар бойынша бағаланады. Киімнің функционалдық және адамның психофизиологиялық ерекшеліктерінін мүмкіншіліктерін қамтамасыз ететін эргономикалық көрсеткіштер; оның антропометриялық тұрғыдағы және қозғалғандағы сипаттамасы; гигиеналылығы; әртүрлі өндірістегі және өмірдегі бұйымдардың ыңғайлылығы приоритеттік орынына байланысты, яғни олар киімнің тұтынушылық талаптарының барлық параметрлер бойынша толық сәйкестігін қамтиды.

Әртүрлі киім түрлерінің эргономикалық көрсеткіштер номенклатурасын дайындау Коблякова Е.Б., Склянников В. П., Романова В.Е., Сурженко Е.Я., Баскимбаева Т.А., Шершнева Л.П., Айдынбекова Ж.Т және т.б. зерттеу жұмыстарында кездеседі.

Әртүрлі жұмыс шарттарына бұйымды жобалау үрдісінің жетілдіру мәселесі және «адам – киім – орта» жүйесінің физиологиялық сәйкестігі бойынша ғылыми жұмысшылар одағы ЦНИИШП, МГУДТ (МТИЛП), СПГУТД (ЛИТЛП) және т.б. айналысты.

Кобляков Е.Б., Ржехина Т.С., Терпенова О.К. және т.б. ғалымдардың жұмыстарында адамның тұрған және қозғалған қалпындағы киімінің антропометриялық сәйкестігі эргономикалық көрсеткіштер бойынша киімнің сапасы зерттелді. Бұл зерттеулер негізінде маңызды бағыттың басы эргономикалық көрсеткіштер сапасының жобалануы бойынша киімді конструкциялауға бағытталған.

Бұл жағдайда кез келген ассортиментті жобалау біріншіден, эргономикалық сәйкестік жағынан тұтынушылық қасиеттер бойынша қарастырылады, ал оның ішінде алдымен, кез келген ассортименттің және киім түрінің қанағаттандырылуын арттырады. Қазақша күреспен айналысатын спортшылардың қазіргі киімін талдау жобалаушылардың бұл күрес ерекшелігі және оған қойылатын талаптарды ескермегені байқалады. Бұдан орай, палуандар спорттық киімдерінің заманауи талаптарын ескеру үшін барлық саты бойынша жобалаудағы үрдісін жетілдіру қажет.

Жоғарыда айтылғандардың барлығы жоғары сапалы эргономикалық көрсеткіштерді ескере отырып, қазақша күреске арналған тұтынушылық талаптарды жетілдіру, өзекті және жоғары әлеуметтік эффектті болып табылады.

Диссертациялық жұмыстың мақсаты жоғары тұтынушылық және эргономикалық көрсеткіштері талаптарының пайда болу негізінде және бұйымдарды жобалаудағы алғашқы ақпараттарды қолдана отырып, қазақша күреспен айналысатын спортшылардың бұйымдарын жасау. Жалпы мақсаттан келесі тапсырмалар пайда болады:


  • қазақша күреске арналған спорттық киімді дайындау мәселелерін анықтау;

  • қазақша күреспен айналысатын спортшы (палуандардың) негізгі жұмыс қозғалыстарын анықтау;

  • палуандардың қазіргі бұйым асортименттерін және оны дайындауда қолданылған материалдарды анықтау;

  • спортшылардың морфологиялық ерекшеліктерін анықтау;

  • палуандар киімдерін жобалауа қойылатын қызметтік және эргономикалық талаптарын анықтау;

  • палуандар киімдерінің антропометриялық сәйкестік талабын анықтау;

  • палуандар киімдерінің психофизиологиялық талаптарын анықтау;

  • палуандар киімдерінің гигиеналық талаптарын анықтау;

  • палуандар киімдерінің эстетикалық талаптарын анықтау;

  • палуандар киімдеріне қойылатын талаптардың структуралық нұсқасын дайындау және оларды шешу жолдарын анықтау;

  • динамикалық өсу бойынша конструктивті аймақтарға қосымшаны математикалық модель бойынша анықтап, дәлелдеу;

  • тұтынушы талаптарын жетілдіру және эргономикалық сәйкестікті ескерте отырып, палуандарға арналған спорттық киімін дайындау;

  • жұмыс ортасындағы палуандар спорт киім комплектісін апробациялау.

Зерттеу нысаны. Қазақша күреспен айналысатын спортшылардың киімі, дайындауда қолданылатын материалдар түрі және спорттық киімдерге қойылатын тұтынушылық талаптар.

Зерттеу әдісі. диссертациялық жұмыста материалдар қасиеттерінің арнайы және физико-механикалық заманауи стандартты тәсілдері, эксперттік бағалау тәсілі, статикалық өңдеу, МСТ сонымен қатар компьютерлік бағдарламалар Microsoft Office Word 2007, Excel, «STATISTIKA» қолданылды.

Сонымен қатар жұмыста киімді жобалау бойынша теориялық және тәжірибелік жетістіктер қолданылды.



Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығы

  • қазақша күрес спорт киіміне қойылатын тұтынушы талаптар комплексін және алғашқы ақпараттарды дайындау;

  • палуандар киіміне қойылатын талаптар және структуралық нұсқаны және оның шешімін құру;

  • палуандарға арналған спорттық киімді жобалау әдісінің структуралық нұсқаны құру;

  • конструктивті аймақтарға динамикалық өсуі бойынша қосымшаларды таңдап, математикалық модель арқылы есептеу;

  • тұтынушы талаптарын жетілдіру мен эргономикалық сәйкестікті ескерте отырып, палуандарға арналған спорттық киімнің композициялық - конструктивтік шешімдерін дайындау.

Қорғауға шығарылған негізгі жағдайлар:

Жұмыстың тәжірибелік маңызы жүргiзiлген зерттеуде ұлттық киімнің этнографиялық талғам ерекшелiгiнде қолданылған материалы, пiшiм құрастырылуы, ансамбль тұтастығына қарай топтастырылып, киiмнiң көркемдiк композициялық шешiмiн жобалауға ұсынылады.



Зертеудің практикалық маңызы және нәтижелердің жүзеге асырылуы:

- автормен дайындалған тәжірибелік ұсыныстар тігін бұйымдарының бәсекелестігін арттырады, жоғары тұтынушы және эргономикалық талаптарға жауап беретін, қазақша күреспен айналысатын спортшыларға арналған жаңа модельдерді дайындауда уақытты қысқартады.

Дайындалған структуралық нұсқаны әр түрлі күрес түрімен айналысатын спортшылар және басқа да спортшылар киімдерін жобалауда ұсынуға болады.

Сонымен қатар структуралық нұсқалар мен палуандарға арналған спорттық киімнің жобалау әдісі, конструктивті аймақтарға динамикалық ұлғаюды ескере отырып, қосымшаларды математикаық есептеу моделі, оқу үрдісінде «Костюм дизайны» және «Жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының технологиясы және конструкциялау» мамандықтарының оқу үрдісінде, тәжірибелік, курстық және дипломдық жұмыстарда да қолданылуы мүмкін.



Зерттеудің апробациясы. Диссертациялық жұмыстың негізгі бөлімдері үш ғылыми тәжірибелік конференцияларда талқыланып, оң бағасы берілген:

1 Қайыңбаева Е.Ө. «Метод процесса ведения занятия по конструированию одежды с помощью интеллект- карты» // Халықаралық ғылыми тәжірибелік конференциясының материалдары «Инновациялық технологиялар өнім мен қызметтің бәсекелестікке қабілеттілігін көтеретін құрал» Алматы, 2006, 188 –196 б.

2. Т.ғ.к., асс. профессор Инкаров Б.Г., магистр Қайыңбаева Е.Ө. «Күрес аяқ киімінің эргономикалық және функционалдық талдауы» //Халықаралық ғылыми тәжірибелік конференцияның материалдары. Заманауи интеграция: мәдениет, ғылым және технология. Алматы қаласы 2008 ж., 437-441 б.

3. Магистр Кайнбаева Е.О. // Индустрия дизайна и технологии. «Қазақша күресте қолданылатын киімдер түрі», Алматы, № 02- 2010- 57-61 б.



Зерттеудің жариялануы. жұмыстың тақырыбы бойынша 8 мақала жарияланды:

1 Қайыңбаева Е.Ө. «Метод процесса ведения занятия с помощью интеллект- карты» // Халықаралық ғылыми - тәжірибелік конференциясының материалдары «Инновациялық технологиялар өнім мен қызметтің бәсекелестікке қабілеттілігін көтеретін құрал» Алматы, 2006, 188 –196 б.

2 Т.ғ.д., МИА және ХИА академигі Асанова С.Ж., магистрант

Қайыңбаева Е.Ө. «Қазақтың ұлттық киімдерін дәстүрлі құрастырудағы әдіс-тәсілдерін талдау және оларды безендіру әдістеріндегі ою-өрнек ерекшелігін зерттеу» // «Индустрия дизайна и технологии» № 02-07, Алматы қаласы, 2007 ж., 91-96 б.

3 Т.ғ.к., асс. профессор Инкаров Б.Г., магистр Қайыңбаева Е.Ө. «Күрес аяқ киімінің эргономикалық және функционалдық талдауы» //Халықаралық ғылыми тәжірибелік конференцияның материалдары. Заманауи интеграция: мәдениет, ғылым және технология. Алматы қаласы 2008 ж., 437-441 б.

4. Асанова С.Ж., Инкаров Б.Г., Қайыңбаева Е.Ө. «Палуандар морфологиясы және күреске арнаған тігін бұйымдары» // Индустрия дизайна и технологии, Алматы, 2008, 119-128 б.

5 Инкаров Б.Г., Қайыңбаева Е.Ө. «Күрес аяқ киімінің эргономикалық және функионалдық талдауы » // Индустрия дизайна и технологии, № 4, 2008,

97-99б.


6 Қайыңбаева Е.Ө. «Палуандар киімін жобалауда қолданылатын мата түрі және оның зерттеулері» // Индустрия дизайна и технологии., Алматы, № 1 2009, 53-57 б.

7 Қайыңбаева Е.Ө. «Қазақтың ерлер киімдерінің тарихи даму кезеңдерін талдау» // Индустрия дизайна и технологии, Алматы, № 2 2009, 89-95 б.

8. Магистр Кайнбаева Е.О. // Индустрия дизайна и технологии. «Қазақша күресте қолданылатын киімдер түрі», Алматы, № 02-2010-57-61 б.

Зерттеу жұмысының құрылымы және көлемі. Диссертациялық жұмыс кiрiспеден, 4 бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиет тізімінің 126 атауларынан және қосымшалардан құралған. Негізгі нәтижелер мәтіннің 110 бетінде, 24 кестеде, 36 суретте баяндалған.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Кіріспе бөлімінде зерттеу тақырыбының өзектілігі негізделіп, диссертациялық жұмыстың мақсаты, зерттеу нысаны, зерттеу әдісі, ғылыми жаңалығы, қорғауға шығарылған негізгі жағдайлар, зертеудің практикалық маңызы және нәтижелердің жүзеге асырылуы және апробациясына баға берілген.

Бірінші бөлімде қазақша күреске арналған споттық киімді дайындау мәселелерін анықталды. Бұл бөлімнің мақсаты - «қазақша күрес» түрімен айналысатын спортшыларға арналған киімді дайындаудағы мәселелер түрлерін талдап, алдымызда тұрған мәселелерді анықтау:


  • қазақша күреске арналған спорттық киімді дайындау мәселелерін;

  • қазақша күреспен айналысатын спортшы (палуандардың) негізгі жұмыс қозғалыстарын;

  • палуандардың қазіргі бұйым асортименттерін және оны дайындауда қолданылған материалдарды;

  • спортшылардың морфологиялық ерекшеліктерін;

Ғылыми жұмыстарда тұтынушы талаптарды жетілдіру бойынша көптеген көңіл бөлетінділігі бекітілген.

Приоритеттік орындар антропометриялық сәйкестік, психофизиологиялық және гигиеналық көрсеткіштер бойынша эргоноикалық көрсеткіштерге берілетіні бекітілді. Сондықтан, келесі зерттеулерде тұтынушы талаптарының келесі зерттеулері жүргзілді:

-қызметтік-қорғау;

- эргономикалық.

Спортшылардың эргономикалық ерекшеліктерін анықтау, олардың ерлер тұлғасының типтік өлшемдеріне сәйкес келетінін: пропорция түрі бойынша мезоморфты, денебітімі бойынша бұлшық етті, еңсе түрі бойынша орташа еңсе жататыны анықтады. Бұдан, жобалау типтік тұлғаға арналатындығы анықталды.

«Қазақша күрес» спорттық киімнің мәселесін талдау бойынша адамдар тек қана сыртқы көрінісіне ғана мән берген, яғни спортық киімнің ыңғайлылығын, палуандардың морфологияық ерекшеліктерін ескермеген. Ұсынылған спорттық костюм сауалнама қорытындылары бойынша барлық морфологиялық ерекшеліктерге сәйкес екендігі анықталды.

Қазақша күрес ойынының ережелері және оның ұйымдастырылуы баптар бойынша: оның ішінде сайыс мазмұны және оның түрлері, сайысты өткізу тәсілдері, сайыскерлердің жас мөлшерлері, салмақ дәрежелері, сайысу уақыты, сайысқа жайылатын кілем, палуан киімі жайлы және т.б. ақпарат анықталды.

Палуаншы қимыл жағдайын зерттеу бойынша белгіленді: орташада дайындық мезгілінде костюмды қолдану 1,5 сағат, ал негізгі қимыл түрлері келесі: аяқ қолының қозғалысы, дене қозғалысы, иықпен жанбастан лақтыру.

Адамның жұмыс шаруасындағы қорытындысы бойынша кейбір физикалық өлшемдері киім конструкциясына әсер ететін динамикалық ұлғаю бойынша өзгеретіндігі белгілі. Спортшының негізгі қозғалыс уақытында НИИА МГУ ұсынған өлшем белгілері келтірілген.


  1. кесте. Жұмыс уақытындағы уақыт пен күштің шығыны




Қозғалу түрлері

Дайындық кезінде уақыттын салыстырмалы шығыны, мин.


Дайындық кезінде уақыттын салыстырмалы шығыны, %

Орташа салмақ 70 кг, бір дайындық мезгілінде нормативтык мәлімет бойынша күштің жұмсалуы ВТ/м2

1. Тұрған қалпында

25

28

2800

2. Қиғаш қалпында

20

22,2

2240

3. Қозғалыста

18

20

2016

4. Лақтыруда

12

13,3

1344

5 Жоғары жағында орналсқанда

10

11,1

1120

6. Төменгі жағында орналасқанда

5

5,5

560

Барлығы

90

100

10080

1- сурет. Жұмыс қозғалысына байланысты күштің жұмсалу мен ұзақтығы бойынша графигі.


Қозғалыстар жиынтығынаң адам денесінің өлшемдерінің өзгеруіне ең көп әсер келтіретіндері таңдалып олардың динамикалық ұлғаюы кесте түрінде келтірілген.

2 кесте


Казақша күреспен айналысатын адамдардын өлшем белгілеріне байланысты динамикалық ұлғаюлары

Өлшем белгісі,см

Б.А. Бузов мәліметтері бойынша ұлғаюдың % шамасы

Өлшем белгінің шамасы, см

Динамикалық ұлғаюдың шамасы, см

2-кестенің жалғасы

Алдынғы бойдың белге дейінгі ұзындығы

6,6

46,1

3,04

Атқы бойдың белге дейін ұзындығы жаурының шығынқысын ескере отырып

4,5

47,3

2,12

Арқа ені

2,4

20,4

0,48

Қолдар алға қарай тік созылғандағы арқаның ені

47

20,4

9,5

Кеуде ені

8,6

19

1,63



Екінші бөлімнің мақсаты - палуандар киімдеріне қойылатын тұтынушылық талаптар мен алғашқы ақпараттарды зерттеп анықтау. Бұл мәселені шешу үшін:

  • палуандар киімдерін жобалауына қойылатын қызметтік және эргономикалық талаптары анықталды;

  • палуандар киімдерінің антропометриялық сәйкестік талабы анықталды;

  • палуандар киімдерінің психофизиологиялық талаптары анықталды;

  • палуандар киімдерінің гигиеналық талаптары анықталды;

  • палуандар киімдерінің эстетикалық талаптары анықталды.

Палуандадың кәсіптік киімінің негізгі қызметі — жұмыстағы ыңғайлылығы, беріктілігі және киімді күтудегі жеңілділігі. Киім жұмыс үрдісіндегі элемент болып табылады. Бұл жағдайдағы зерттеу объектісі спортшының физикалық қасиеті мен дамуын айқындап тұруы қажет.

Екінші бөлімнің зерттеу нәтижесінде палуандар тұлғасының антропологиясы: анатомиясы, морфологиялық белгілері, пропорцясының түрлері, денебітім түрлері және еңселер түрлері зерттелді. Бұл зерттеулер бойынша қазақша күреске арналған тігін бұйымдары қандай болу керек екендігі анықталды. Қазақша күреске арналған тігін бұйымдары келесі үшінші бөлімде қарастырылды.



Үшінші бөлімнінде палуандар киімдеріне қойылатын талаптардың структуралық нұсқасы дайындалып және оларды шешу жолдарын анықталды, сонымен қатар динамикалық ұлғаюы бойынша конструктивті аймақтарға қосымшаның регрессиялық теңдңеуы есептеліп, тұтынушы талаптары жетілдірілген және эргономикалық сәйкестіктігін ескерте отырып, палуандарға арналған спорттық киімнің композициялық - конструктивтік шешімі жасалды.

Палуандар киімдеріне қойылатын тұтынушылық талаптар



Эстетикалық

Қызметтік-қорғау

Эргономикалық






Спорт түріне байланысты



Антропометриялық

Психофизиология

лық


Гигиеналық






1. Палуан образына сәйкес

2. Көркемдік –образдық айқындық

3. Көлемдердің тиімділігі

4. Композицияның тұтастығы



Палуанның статикадағы және динамикадағы өлшем белгіле

ріне киімінің сәйкестігі



Сезім мүшелері бойынша сәйкестігі

- тактильді;

- көрерменді;

- сезу;


- дыбыс;

- салмағының жеңілділігі.



- ауа ткізгіштігі

- ылғал өткізгіштігі;

- гигроскопиялылығы.









Ш Е Ш У Ж О Л Д А Р Ы


Стиль – спорттық

Силуэт – тік

Материалдар – табиғи мақта мата синтетика талшықтары аралас;

Түсі – ақ немесе көгілдір

Комплектілігі – күртеше және шолақ шалбар

Қосымша элементі – белдік, орамал, борцовка




Конструктивтік шешім

Еркін қозғлыс қосымшасы

Созылу және қорғау қасиеттері бар материалдар пакетін таңдау

Киім материалдарын таңдау

Н И Я


Подбор и расчет материалов и конструкции пакета и отдельных предметов одежды



2- сурет. Палуандар кимідеріне қойылатын талаптардың структуралық нұсқасы және оларды шешу жолдары



Спорттық иық бұйымының динамикалық сәйкестігімен қамтамасыз ету және эргономикалық параметрлар






Конструкция негізінің параметрлары



Бөлшектердің конструктивті технологияық шешімі



Созылмалы қондырмалар


Конструкция габариттері



Қолтық ойындысының параметрлері

Жеңнің параметрлары






Бұйым ені



Бұйым ұзындығы

Қолтық ойындысының ені

Қолтық ойындысының тереңдігі

Жеңнің орналасуы

Жең ені

Ластовица

3-сурет. Иық бұйымының диамикалық сәйкестігі және эргономикалық параметрларының құрылымы


Палуандарға арналған спорттық киімнің конструкциясын эргономикалық көрсеткіштің динамикалық сәйкестігіне байланысты жетілдіруі «адам- динамикадағы киім» жүйесі бойынша 22 типтес (ТФЭ) толық факторлы эксперимент жүргізілді.

«Қазақша күрес» спорттық киімінің конструкциясының тиімді нұсқасын таңдау және сапасын анықтау белгілі математикалық модельдің қолданылуы бойынша есептеледі:

Тәжірибе қорытындысы бойынша регресия теңдеуі сандық коэффициент бойынша анықталады. К0 = 2

Ŷ= b0 χ0 + b1 χ1 + b2 χ2 + b12 χ1 χ2=44,95 -14,9 χ2

мұнда, b0 – регрессия теңдеуінің бос мүшесі;

b1 , b2 – сызықтық коэффициенттер;

b1b2 – факторлардың жұптық коэффициенттері.

Қк параметрі бойынша регрессия теңдеуі:


γ = 44,95 χ0 -14,9 χ2
Төртінші бөлімнің мақсаты - жұмыс ортасында палуандарға арналған спорт киімің комплектісін апробациялау.

Екінші мен үшінші бөлімде жасалған зерттеулер бойынша жобаланып отырған бұйымға мата таңдалып, келесі маталардың түрлері ұсынылып отыр.


3-кесте.

Мақта және аралас маталар



Көрсеткіштер атаулары

өлшем белгілері



Нормативтік құжаттама бойынша норма

Қортындылар

Химиялық талшықтардың массалық үлесі, %




Мақта талшықтары – 97

Лайкра - 3



Жыртылу төзімділігі, Н, кем емес

Негізгі жіп бойынша-216

Арқау жіп бойынша-147



Негізгі жіп бойынша-989

Арқау жіп бойынша-323



Ауа өткізгіштігі, дм32с, кем емес

100

119

4-кесте.

Палуандар спорттық киімдерінің алғашқы

ақпараттар бойынша негізгі көрсеткішері





Негізгі параметрлары

Ұсынылған сандық мөлшерлері

1

Беріктік қасиеті

Негізгі жіп бойынша-989 Н

Арқау жіп бойынша-323 Н



2

Ауа өткізгіштігі

119 дм32с

3

Талшықтық құрамы

Мақта талшықтары – 97

Лайкра - 3



4

Гигроскопиялылығы

ауаның 100 % ылғалдылығында және ауаның 20  С температурасында матаның ылғалдануы

5

Су өткізгіштігі

343,0 дм32с


Палуандарға арналған спорттық киімнің сыртқы көрінісінің сипаттамасы. Спорттық комплект түзу силуэтті күртешеден және шолақ шалбардан құралған.

Күртеше бір өңірлі, қолтық өңірінде ластовица орналасқан тұтас пішімді жеңді, ені 5,0 см белдікпен жан тігістерінде орналасқан тіліктерден өтіп, денеге екі рет оралып байланады. Күртешенің ұзындығы 80,0 см. Күртеше алдыңғы және артқы бойлардан құралған. Жең аузы ені 25,0 см. Өңір ені 8,0 см. Артқы бойы ортаңғы тігіссіз, бір бөліктен құралған.

Бұйымның екі жақ жан сызықтарында 15,0 см тілік қимасы бар. Күртешенің алдыңғы бойында жан сызығынан басталып, иық сызығында аяқталатын ені 5,0 см тең жолақтар, белдік және планка көгілдір түсті матадан орындалған. Бұйым етек, өңір, мойын ойындылары, жең аузы сызықтары бойынша ені 5,0 см жолақпен өңделген. Бұл жолақтар бұйымның тез жыртылуына әкеп соқтырмайтын қосымша тігістері бар жолақтар қызметін атқарады. Күресушілер киімдерінің зақым келу орындары көбінесе иық және жең болатын болса, жиек иықты да жеңді де жыртылудан сақтап тұратын бөлшек болып саналады. Жиектің екі жағынан бастыра параллель екі тігіс жүргізілген. Ал өңір сызығы, жең аузы сызықтары бойынша ара-қашықтықтары 0,7...1,0 см аралығында төрт немесе бес параллель тігістер жүргізілеген. Соныман қатар белдік те ені 5,0 см болатын болса, аралары 0,7...1,0 см аралағында бес немесе алты тігістер жүргізілген. Белдіктің ұзындығы бел айналымын екі рет орап және одан артық, яғни 2,5 м.

4-сурет. Қазақша күреске арналған «ластовицалы», тұтас пішімді жеңді күртешенің алдынан қарағанда көрінісі



5-сурет. Қазақша күреске арналған «ластовицалы», тұтас пішімді жеңді

күртешегің артынан қарағанда көрінісі

Қазақша күреске арналған артқы бөлігі алдыңғы бөлігімен тұтас пішілген шолақ шалбар 6-суретте бейнеленген.



Белдік бұйымның сыртқы сипаттамасы. Белдік бұйымының аталуы – шолақ шалбар. Шолақ шалбар екі бөліктен құралған. Алдыңғы бөлігі және артқы бөлігі. Шолақ шалбардың тігісі артқы бөлігінде ортаңғы сызығы бойынша өтеді, ал алдыңғы бөлігінде бант сызығы бойынша өтеді. Шолақ шалбардың ұзындығы отыру сызығына 24,0 см төмен деңгейде, яғни 60 см. Балақ ені 40 см.

Жан сызықтарында екі жағында ұзындықтары 15,0 см тілік қимасы бар. Шолақ шалбардың белдігінің ені жейденің белдігінің еніне тең, яғни 5,0 см. Белдік ортасынан шнурмен реттеліп байланады. Шнурдың ұзындығы белдің оралымына бойланысты. Шолақ шалбардың балақ сызығында ені 5,0 см жолақ тігілген.




6-сурет. Қазақша күреске арналған шолақ шалбар.

7-сурет. Палуандарға арналған тұтынушылық талаптарды бағалау диаграммасы


8-сурет. Палуандарға арналған спорттық киімнің эстетикалық талаптарын бағалау диаграммасы



9- сурет. Палуандар киімдерінің материалдарын бағалау диаграммасы



ҚОРЫТЫНДЫ


  1. Қазақша күреске арналған спорттық киімді дайындаудағы мәселелер талданып, палуандардың негізгі жұмыс қозғалыстары, қазақша күрестің тарихи даму ерекшелігі және оның басқа күрестерден айырмашылығы және морфологиялық ерешеліктері анықталды.

2. «Қазақша күрес» спорт киімінің заманауи жобалануында тек киімнің сыртқы көрінісіне мән берілген, ал эргономикалық көрсеткіштеріне байланысты тұтынушылық талаптары ескерілмеген.

3. Палуандар киімдерін жобалауда қызметтік және эргономикалық талаптар дайындалды.

4. Палуандар киімдерін жобалауда антропометриялық сәйкестік талабы қолдану жағдайына және негізгі қозғалуына сәйкес - кеуде денгейі бойынша - 10-12 см оптималды қосымшамен, орынды конструктивті шешіммен, яғни киімның көлемдерімен және мүшеленуімен берік созылмалы маталдардан ластовицалармен камтылады.

5. Палуандар киімдерін жобалауда психофизиологиялық талабы комфорт аймағында «жарасады», «ер азамататқа сай болғанымен» анықталды.

6. Палуандар киімдерін жобалауда гигиеналық талаптары киім ішіндегі ынғайлы жылу сезімділігімен анықталды.

7. Палуандар киімін жобалауда структуралық сұлба құрылып, оның шешу жолдары дайындалды.

8. Конструктивтік аймақтарға динамкалық ұлғаю бойынша қосымша есептеулері математикалық модель бойынша анықталды.

9. Палуандар киімдерін жобалауда композициялық-конструктивті шешімі тұтынушы талаптар және эргономикалық көрсеткіштер сәйкестігі бойынша орындалды.

10. Қолдану жағдайында палуандарға арналған спорттық киімнің апробациясы жүргізіліп, оның сәйкестігі дәләлденді.
Қойылған міндеттерді зерттеу тереңдігін бағалау. Қойылған мақсат өз межесіне жеткізілген және зерттеу міндеттері толық шешілген.

Жұмыс нәтижелерін нақты қолдауға берілетін нұсқаулар және бастапқы мәліметтер. Жұмыс нәтижелерін нақты қолдау үшін палуандарға арналған спорттық киімінің зерттеулері, қазіргі киім түрі мен жаңа киім түрінің салыстырмалы талдауы, сауалнамалық бағалау әдістері, тұтынушылық талаптарды зерттеу ұсынылды.

Орындалған жұмысты берілген саладағы озық жетістіктермен салыстырғандағы ғылыми деңгейін бағалау.

Спорттық киімге, оның ішінде «Қазақша күрес» түріндегі ұлттық ойында қолданылатын киімдерге тұтынушылық талаптар жайлы ғылыми жұмыстар жазылмаған. Сондықтан, палуандар киімдеріне қойылатын тұтынушылық талаптарды зерттеу және оларды белгілеу алғаш рет орындалып отыр. Зерттеудің негізгі ерекшелігі – бұл қазақ және басқа күрес түрлерінде қолданылатын киімдер түрлерін салыстырмалы талдау, тұтынушылық талаптарын анықтап, белгілеу, палуандардың динамикадағы ұлғаюына байланысты косымшаларды математикалық модель арқылы есептеу.




ДИССЕРТАЦИЯ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША

ЖАРИЯЛАНҒАН МАҚАЛАЛАР ТІЗІМІ

1 Қайыңбаева Е.Ө. «Метод процесса ведения занятия по конструированию одежды с помощью интеллект- карты» // Халықаралық ғылыми тәжірибелік конференциясының материалдары «Инновациялық технологиялар өнім мен қызметтің бәсекелестікке қабілеттілігін көтеретін құрал» Алматы, 2006, 188 –196 б.

2 Т.ғ.д., МИА және ХИА академигі Асанова С.Ж., магистрант

Қайыңбаева Е.Ө. «Қазақтың ұлттық киімдерін дәстүрлі құрастырудағы әдіс-тәсілдерін талдау және оларды безендіру әдістеріндегі ою-өрнек ерекшелігін зерттеу» // «Индустрия дизайна и технологии» № 02-07, Алматы қаласы , 2007 ж., 91-96 б.

3 Т.ғ.к., асс. профессор Инкаров Б.Г., магистр Қайыңбаева Е.Ө. «Күрес аяқ киімінің эргономикалық және функционалдық талдауы» //Халықаралық ғылыми тәжірибелік конференцияның материалдары. Заманауи интеграция: мәдениет, ғылым және технология. Алматы қаласы 2008 ж., 437-441 б.

4. Асанова С.Ж., Инкаров Б.Г., Қайыңбаева Е.Ө. «Палуандар морфологиясы және күреске арнаған тігін бұйымдары» // Индустрия дизайна и технологии, Алматы, 2008, 119-128 б.

5 Инкаров Б.Г., Қайыңбаева Е.Ө. «Күрес аяқ киімінің эргономикалық және функионалдық талдауы » // Индустрия дизайна и технологии, № 4, 2008,

97-99б.


6 Қайыңбаева Е.Ө. «Палуандар киімін жобалауда қолданылатын мата түрі және оның зерттеулері» // Индустрия дизайна и технологии., Алматы, № 1 2009, 53-57 б.

7 Қайыңбаева Е.Ө. «Қазақтың ерлер киімдерінің тарихи даму кезеңдерін талдау» // Индустрия дизайна и технологии, Алматы, № 2 2009, 89-95 б.

8 Магистр Кайнбаева Е.О. // Индустрия дизайна и технологии. «Қазақша күресте қолданылатын киімдер түрі», Алматы, № 02-2010-57-61 б.


Резюме
Автореферата диссертации на соискание ученой степени

кандидата технических наук по специальности

05.19.04 – «Технология швейных изделий»
Каинбаева Еркежан Омирхановна
Исследование и установление потребительских требований

к спортивной одежде для «қазақша күрес»
Как известно, на современном этапе одной из основных задач швейной отрасли согласно Стратегии индустриально-инновационного развития Республики Казахстан на 2003-2015 годы является создание конкурентоспособной продукции высокого качества, способной удовлетворить большее количество потребителей при минимальных затратах предприятий, повышение качества продукции на основе всемерного использования достижений научно-технического прогресса. В одежных изделиях большой объем, как класс занимает спортивная одежда, которая играет большую роль в обеспечении безопасных условий проведения спортивных соревнований и в то же время своими потребительскими свойствами способствует достижению высоких спортивных результатов.

В настоящее время, в Казахстане большой интерес вызывает такой вид спорта: как казахская борьба. Развитие данного вида спорта связано с новым интересом к национальным традициям, которые способствуют воспитанию и гармоничному развитию личности. Специалисты, одежду для данного вида спорта, разрабатывали только с позиции соответствия ее внешнего вида, что вызывает достаточно высокую неудовлетворительность спортсменов. Существующая одежда борцов не учитывают особенностей данного вида борьбы и комплекса требований к подобного вида изделиям. Исходя из этого, с учетом современных требований потребления спортивной одежды палуанов необходимо усовершенствование процесса ее проектирования на всех стадиях и особенно на этапе формирования ее исходной информации.

При оценке качества одежде спортсменов-палуаншы среди комплекса потребительских требований, большое значение отведено эргономическим показателям , которые предусматривают обеспечение соответствия одежды функциональным возможностям и психофизиологическим особенностям человека; его антропометричес­ким характеристикам как в статике и так и в динамике; гигиеничности; удобст­ву пользования изделием в различных позах схватки, где основным движением является захват.

Целью данной работы явилась оптимизация потребительских требований к одежде для борцов по «қазақша күрес», с учетом высоких потребительских свойств, а именно по прочностным показателям (прочность на разрыв) и комплекса эргономического соответствия, которая является безусловно актуальной и будет иметь высокий социальный эффект.

Объектом исследования в данной работе являются одежда борцов по «қазақша күрес» и материалы, используемые для ее изготовления и потребительские требования.

Научная новизна работы состоит в:



  • формировании исходной информации и комплекса потребительских требований к одежде палуанов;

  • разработке структурной схемы формирования требований к одежде палуанов и способов их решений;

  • разработке структурной схемы методики проектирования спортивной одежды палуанов;

  • разработке математической модели расчета прибавки к динамическому приросту по конструктивным участкам;

  • разработке композиционно-конструктивного решения спортивной одежды для палуанов с учетом оптимизации потребительских требований и эргономического соответствия.

Практическая значимость работы состоит в том, что разработанные автором практические рекомендации позволят повысить конкурентоспособность швейной продукции и будут способствовать сокращению сроков создания новых моделей, с высокими потребительскими качествами.

Разработаны структурные схемы, которые можно рекомендовать формирования исходной информации и для проектирования одежды для спортсменов, занимающихся «қазақша күрес» и другими видами борьбы, а также других видов спортивной одежды, а разработанная математическая модель расчета прибавки к динамическому приросту по конструктивным участкам может быть использована при конструировании одежды с учетом динамического прироста.

Данные результаты также могут быть использованы в учебном процессе

Основные положения диссертационной работы доложены, обсуждены и получили положительную оценку на 3 международных научно-практических конференциях.

Основные положения работы опубликованы в 8-х статьях.

Resumes
Author's abstract of thesis to the competition for scientific degree of candidate in technical sciences in specialty

05.19.04 - “The technology of sewn articles”


Kainbaeva Erkezhan Omirkhanovna
Research and establishment of consumers to the sport

clothing for «Kazakh wrestling»


Its is known, in present stage of one of the main tasks of sewing branch according to strategy the industrial- innovation development of Republic Kazakhstan during the years 2003-2015 is the creation of the competitive product of high quality, capable of satisfying a larger quantity of users with the minimum expense of enterprises, improvement in the quality of production on the basis of utmost usi of achievements of scientific and technical progress. In clothing articles large volume, as class occupies the sport clothing, the main role plays the guarantee of safe conditions of conducting the sport competitions and the same time its consumer properties contribute to reaching high sport results.

Nowadays , in Kazakhstan great interest causes this form of the sport: as Kazakh wrestling. The development of this form of sport is connected with the new interest in the national traditions, which contribute to training and harmonious development of personality. Specialists, clothing for this kind of sport, developed only from the position of the correspondence of its exterior view, which causes the satisfactory athletes. The existing clothing of champions does not consider the special features of this form of fight and complex of requirements for a similar form to articles. Based on this, taking into account the contemporary requirements of the consumption of the sport clothing of fighters is necessary the improvement of the process of its design at all stages and especially in the stage of the formation of its initial information.

During the estimation of quality to the clothing of athletes - fighters among the complex of consumer requirements, the great miring is diverted to the ergonomic indices, which provide for the guarantee the correspondence of clothing to functional possibilities and to the psychophysiological special features of man; its antropometricha characteristics both in the statics and and in the dynamics; hygiene; comfortable of article in different poses of the struggle, were the main movtmert.

The purpose of this work was the optimization of consumer requirements for the clothing for the champions on «Kazakh wrestling», taking into account high consumer properties, according to the strength indices (tensile strength) and the complex of ergonomic correspondence, which is unconditionally immediate and it will have high social effect.

The subject of a study are in this work the clothing of fehters on «Kazakh wrestling» and materials, for its production and consumer requirements.

The scientific novelty of work consists of. the formation of initial information and complex of consumer requirements for the clothing of fighters, the development of the block diagram of the formation of requirements for the clothing of fighters, and methods of their solutions; to the development of the block diagram of the design procedure of the sport clothing of fighters,; to the development of the mathematical model of the calculation of addition to the dynamic increase according to the design sections; to the development of the composition- design solution sport clothing for fighters,taking into account the optimization of consumer requirements and ergonomic correspondence.

The practical significance of work consisted fact that developed by the author practical recommendations will make it possible to increase the competitive ability of sewing production and they will contribute to shortening the periods of the creation of new models, with the high consumer qualities.

It is developed the block diagrams, which it is possible to recommend the formations of initial information, also, for designing the clothing for the athletes, who carry out «Kazakh wrestling» and by other forms of the fight, and also other types of sport clothing, and the developed mathematical model of the calculation of addition to the dynamic increase according to the design sections can be used for the construction of clothing taking into account dynamic increase.

Given results also can be used in the training process the basic condition of dissertation work. It is reported, diseased and received the positive mark on the third international schematic parathion conference.

The main position of the work published in eights articles.

Баспаға 22.10.10 жылы қол қойылды.

Пішімі 60х84 1/16 баспа орталығы Rizo

Есепті баспа 1,5 п.л. Таралымы 100 дана. Тапсырыс №

Баспа орталығы ИИЦ «Сымбат» АДТ

050004, Алматы қаласы, Жібек Жолы көшесі 65 А

Тел.: 273 05 11, факс 250 73 69





Каталог: admin -> upload -> files
files -> №5 «Алматы қаласы Түрксіб ауданындағы мектепке дейінгі балар мекемелерінің материалды-техникалық базаларын нығайтуды» бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу туралы қорытынды хаттама
files -> Қазақстан Республикасының мемлекеттiк рәмiздерi туралы
files -> Казахская национальная консерватория
files -> Алматы қаласы Бостандық ауданының сайлау учаскелері
files -> Алматы қаласы Түрксіб ауданы әкімінің аппараты, 050011


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет