Особенности химического состава новых нефтей южного казахстана


Топырақтың биологиялық қасиеттері



бет13/21
Дата14.03.2018
өлшемі3.79 Mb.
#21014
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   21

Топырақтың биологиялық қасиеттері. Топырақтың негізгі биологиялық құрамына микробтар, құрттар және т.б. жатады. Арктикадан бастап, тропиктерге дейінгі ендіктердің бәрінің топырағында көптеген микробтар түрлері мекендейді. Топырақтың 1 г микробтар саны әдетте жүздеген, тіпті мыңдап, миллиондап саналады. Шөл дала құмдарының 1 г өзінде 1 миллионға дейін микроб болады.

Топырақтың ластану көздері. Топырақты негізгі ластаушыларға пестицидтер (улы химикаттар), минералды тыңайтқыштар, өндіріс қалдықтары, ластанған заттардың ауадағы газды-түтінді ұшқындары, мұнай және мұнай өнімдері және т.б. жатады.

Топырақ эрозиясы (латынша erosіo – желіну) – топырақтың беткі ұнтақталған құнарлы қабатының жел күшімен немесе су ағынының шаюы нәтижесінде құнарының азаюы. Жел эрозиясы кез келген топырақ типінде кездесіп, жел күшімен топырақтың беткі қабатын, кейде өсіп тұрған өсімдігімен бірге басқа жаққа ұшырып әкетеді. Әдетте жел эрозиясы жер бедері жазық, құрғақ, ормансыз шөл аймақтарында жиі болады. Тіпті шөл аймақтарындағы құмды алқаптардың шөп өспейтін бөліктері жел әсерінен бір орыннан екінші орынға жиі жылжып отырады.

Жел эрозиясы – жиірек ұшырайтын алқаптар жайылымдық жерлерде, топырағы жұқа шөл белдемдерінде кездеседі. Себебі шөл белдемдерінде өсімдіктер сирек өседі әрі жақсы дамымаған, сондықтан бұзылуға өте бейім топырақ түзіледі. Мал жиі жайылатын елді мекендер немесе мал суаратын пункттердің төңірегіндегі топырақ та жиі бұзылып, шаңы шығып, желге ұшады.

Су эрозиясы – қатты нөсерлеп жауған жаңбырдан немесе қыста мол жиналған қардың тез еруі нәтижесінде пайда болады. Мұндай жағдайлар еңіс жері мол таулы беткейлерде жиі кездеседі. Бұл су ағындары тік беткейдегі топырақ бетін ғана шайып қоймай, көп жағдайларда сай, жыралардың пайда болуына әкеп соғады. Тау етегіндегі беткей алаптарын су эрозиясынан қорғау үшін бұл жерлерге а. ш. дақылдарын, жеміс ағаштарын отырғызып, қолдан ыңғайлы жер бедерлерін сатылап жасау (террасалау) әдісі де қолданылады. Топырақтың су эрозиясының бір түрі ирригац. эрозия, ол адам қолдан суаратын жерлерде болады. Суармалы жерлерде судың өз ағысымен ағуы үшін оның бір бағытта еңісі бар жер бедері таңдалынып алынады. Сол бағытқа қарай майда суару арықшалары жүргізіледі, бірақ еңіс жерлерге қарай суды мөлшерлеп қана жіберу қажет. Олай болмаған жағдайларда, әсіресе, еңісі тіктеу суарылмалы беткейлерде топырақтың ирригац. эрозиясы өріс алады. Эрозияның бұл түрі тек суармалы алқаптарда ғана емес, сол суармалы алқаптарға су әкелетін арықтар мен канал бойларында, өзен жағалауларында (жағалаулар су әрекетінен бұзылып, шайылады) да кездеседі. Көктемгі нөсер жаңбырлар жауғанда немесе қар еріп, оның суы өзендерге қосылғанда, су деңгейі көп көтеріліп, жағалау беткейлерін жуып-шайып, тіпті кей жағдайларда арналарын бұзып, жаңа арнамен ағатын болады. Су эрозиясының бұл түрімен күресу үшін арнайы инж. құрылыстар салу, өзен бойларына ағаштар отырғызу, т.б. шаралар жүргізу қажет. Арықтар мен каналдар тез бұзылып кетпеуі үшін олардың жағаларына ағаш, бұталар отырғызу керек.
Әдебиеттер.

  1. Методика обучения ботаники ред. Н.В. Падалко, В.Н. Федоровой. М. Просвешения 1982.

  2. Колченко А.К., Энциклопедия педогогических технологий, изд. КАРО, 2002.

  3. Зверев И.Д. Мягкова А.Н. Общая методика предподорвание биологических вузов по биологическим специальностям. М., Просвешение, 1984.

  4. Кейран Л.Ф. Структура методике обучения как науки. М. Просвешение 1979.

  5. Максимова В.Н., Груздева Н.В. Межпредметные связи в обучении биологии. М. Просвешение 1982.


Резюме

В этой теме рассматривается как изменился мир растений и мир животных на поверхности земли под влиянием человека.
Summary

This topic is considered as the world has changed the world of plants and animals on the earth's surface under the influence of man.

ГОРМОНДАРДЫҢ ТІРШІЛІК ПРОЦЕСІНДЕГІ РӨЛІ
т.ғ.к., доцент Салыбаев А., 3- курс БГ-111 тобының студенті Жарасова. Ж.

Қазақстан инженерлі-педагогикалық Халықтар Достығы университеті,Шымкент, Қазақстан



кілттік сөздер: инсулин. андроген. экстроген. тимус. эпифиз
Гормон – жоғары активті биологиялық зат, эндокринді бездермен ағзаның ішкі ортасына синтезделіп бөлінеді, реттеуші әсер беретін заттар.

Эндокринді без – анатомиялық құрылым, шығару өзегі жоқ, басты қызметі гормондардың ішкі секрециясы. Оларға: гипофиз, эпифиз, қалқанша без, бүйрек үсті безі (милық, қыртыстық бөлігі), қалқанша маңы безі.

Асқазан асты жәнежыныс бездері олар аралас секрет бөлуші мүшелер. Ішкі секрецияның безі атқаратын қызметі әр түрлі гормонды синтездей алады. Мысалы, қалқанша безі тироксин, тирокальцитонин. Сонымен қатаратқаратын қызметі бір, бірақ синтездеуші эндокринді бездері әр түрлі. Мысалы, жыныс бездер синтезделеді: жыныс бездері мен бүйрек үсті безімен.

Гормондардың жалпы қасиеттері:


  • физиологитялық әсер – қатан спецификасы

  • жоғары биоактивтілігі: гормондардың физиологиялық әсері аз дозада (10-6-10-10 моль\л)

  • әсер етудін дистальды сипаты: гормон түзілу жерінен әдетте нысана-жасуша алыс орналасады

  • генерализденген әсері (жайылынқы)

Ағзаға гормонның физиологиялық әсерінің 4 типі белгілі: кинетикалық, орындаушы мүшенін белгілі әсерін тудыру, метаболиттік, морфогенетикалық, корригирлеуші.

Гормонның метаболиттік әсері түрлі жолдармен жүзеге асады. Оның ішінде ең маңыздысы:



Гормонды эффектінің этаптары:

синтезі, қанға өтуі, тасымалдау түрлері, гормонның әсер етуінің жасушалық механизмі.

Гормондардың әсер ету механизмі. Жасушалық деңгейде гормондардың әсер етуі 2 негізгі механизімі белгілі: жасуша мембранасының сыртқы қабатындағы эффектінің реализациясы, гормон ішіне енгеннен кейін реализация. Гормондардың биологиялық эффекті, рецептормен байланысатын, плазмалық мембранада орналасқан, бұл процесс екінші реттік өткізгіштік арқылы жүзеге асады оны мессенджер деп атайды. Оны атқаратын заттын жіктелуіне байланысты гормондарды бөледі:

Гормондардың инактивациясы көбінесе эффекторлы мүшелерде өтеді – бауырда. Гормондар ағзада мынадай қызметтерді атқарады:


  • бойдын реттелуі, ұлпалар мен мүшелердің дамуы мен дифференцировкасы, физикалық, жыныстық, ақыл-ойдын дамуы.

  • сыртқы ортанын өзгергіштігіне бейімделушілік

  • гомеостазды қалыпта ұстау

Гормондардын байланысу түрлері. Гормондар бөлектеніп жалғыз қызмет атқармайды. Сондықтан олардың әсерлерін білу қажет.

  • Гормондардың биосинтезі

Белок-пептидтік гормондар көбінесе активті емес түрде синтезделеді немесе препрогормон—прогормон—активті гормон кестесімен түзіледі. Препрогормон N-соңында пептид сигналы бар, эндоплазмалық ретикулумдағы молекулалардың өзгерту қажеттілігі, содан Гольджи комплексіне.

Сигналдық пептидті алыа тастағаннан кейін, препрогормон прогормонға айналады. Гольджи комплексінде прогормон секреторлық везикулаларға еңеді және активті гормондардың шығуымен жеке протеолиз жүреді.



Тиреотропты гормон (ТТГ) немесе тиреотропин қалқанша бездің қызметін арттырады, оның тканьдерін гиперплазиялайды, тироксин мен трийодтирониннің өңделуін реттейді.

Фолликул реттеуші гормон (ФРГ) немесе фоллитропин, фолликул ұрықтарының өсуі мен пісіп жетілуін және олардың ұрықтануға дайындығын арттырады. Ертеректерде ФРГ әскерінен сперматозоидтар пайда болады.

Лютеиндеуші гормондар (ЛГ) немесе лютропин, піскен фолликулдың қабығының жарылуынан, яғни ұрықтану мен жасыл дененің пайда болуын қамтамасыз етеді. Еркектерде бұл гормон еркектің жыныс гормондары-андрогендердің пайда болуын қамтамасыз етеді.

Соматотропты гормон (СТГ) немесе соматотропин, немесе өсу гормоны, өсу процесін реттеуге және дене бітімінің өсіп, дамуына қатысады.

Гипофиздің артқы бөлігіндегі гормондар.

Бұл гормондар гипоталамуста пайда болады. Нейрогипофизде олар жиналады. Гипоталамус клеткасының супраопты және паравентрикулярлы ядросында окситоцин мен антидиуретикалы гормонның синтезі жүзеге асады.



Қалқанша без: Қалқанша без жалғастырушы алқым және қалқанша шеміршегінен төмен мойындағы екі жақ трахеяда орналасқан.

Ұйқы безі (асқазан астылық без)

Ұйқы безі аралас қызмет атқаратын бездерге жатады. Эндокриндік қызметі панкреатикалық аралшықтын (Лангерганс аралшығы) гормон өндіруімен іске асады. Аралшықта бірнеше жасуша түрі бар. Альфа жасушалар глюкагон өндіреді, бета жасушалар инсулин өндіреді, d-жасушалары инсулин мен глюкагон секрециясын тежейтін соматостатинді өндіреді.G-жасушалар гастрин өндіреді. Негізгі массаны инсулин өндіретін бета-жасушалары құрайды.



Бүйрек үсті бездері: Бүйрек үсті бездері жұп бездер болып табылады. Бұл-өмірге аса қажетті эндокриндік орган. Бүйрек үсті безі екі қабатқа бөлінеді: қыртысты және милы.

Бүйрек үсті безі қыртысының гормондары

Бүйрек үсті безі қыртысы 3 зонаға бөлінеді: сыртқы, ортаңғы, ішкі. Сыртқы зонасында негізінен минералокортикоидтар шығарылады, ортаңғыда –глюкокортикоидтар,ішкіде-жыныс гормондары (андрогендер).



Бүйрек үсті безінің милы қыртысының гормондары.

Бүйрек үсті безінің милы қыртысы катехоламиндер; адреналин мен норадреналиндерді өндіріп шығарады. гормоналды секрецияның 80% адреналиннің үлесіне, 20%-норадреналинге бөлінеді.

Адреналин мен норадреналин секрециясы тирозиннің аминқышқылынан ромаффинді клеткаларында жүзеге асады.

Жыныс бездері

Жыныс бездері немесе еркектердің ұрықтары (аталық жұмыртқа) және әйелдердің аналық жұмыртқалары аралас секреция бездеріне жатады.

Еркектің және әйелдің жыныс гормондарының секрет шығару процесін және олардың қанға бөлінуін ішкі секреторлық функция атқарады.

Еркектің жыныс гормондары /андрогендер/

Аталық жұмыртқанаң интерстициальді клеткасы /лейдиг клеткасы/ еркектің жыныс гормондарын өндіреді.



Әйелдің жыныс гормондары

Бұл гормондар әйелдің жыныс безі – аналық безде, жүктілік кезде- баланың жолдасында, сондай-ақ еркектің ұрығындағы Сертиоли клеткасында болады. Аналық бездің фолликулы экстрогендердің синтезін жүзеге асырады, аналық бездің сары денесінде прогестерон өндіріледі.



Плацента

Баланың орны- жүктілік кезде пайда болатын орган. Ол ана организмі мен ұрықты байланыстырады, яғни оттегімен және нәрлік заттармен қоректенуді реттейді. Сонымен қатар баланың жолдасы ұрықты зиянды заттардан қорғайды.



Эпифиз /сүйектің жоғары және төменгі басы/

Эпифиз /жоғарғы ми қосалқысы, пинеальды без, томпақша без/ нейроглиалды бездің туысы болып табылады. Эпифиздің негізгі атқаратын қызметі күнделікті биологиялық ритмді, эндокрин функциясы мен метоболизмнің организмнің жарық кездегі ауыспалы әрекетке қалыптасуын реттеу болып табылады.



Тимус: Тимус немесе төс асты безі – жоғарғы ортаңғы кеудеде орналаскан жұп орган. 30 жастан соң адам организмінде кері даму кезеңі байқалады. Төс асты безін сүйек клеткасы Т-лимфоциттерімен қатар гормоналды факторлар-тимозин мен тимопоэтин өндіріледі.
Әдебиеттер:

1. Сейтембетова А.Ж., Лиходий С. Биологиялық химия., Алматы, «Білім», 1994ж.

2. Сейтов З.С. Биологиялық химия, Алматы, «Қайнар», 1992ж.

3. Биохимия: учебник /под ред. Е.С.Северина, -2-е изд., испр.-М. ГЭОТАР-МЕД, 2004.- 784 с.

5. Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. Биологическая химия – М.: Медицина, 1998.
Резюме

Гормоны внутренней секреции выполняют основную роль в обмене веществ.


Summary

Hormones of internal secretion perform a major role in metabolism.

Изучение адсорбции уксусной кислоты В водных растворов

на активированном угле
д.х.н., доцент Сабиров В.Х., 3-курс группы ХМ-111: Молдатаева А.

Казахстанский инженерно-педагогический университет Дружбы народов,Шымкент, Казахстан


Ключевые слова: адсорбция, адсорбент, адсорбат, активированный угол, изотерма Лэнгмюра, изотерма Фрейндлиха,

Целью настоящей работы является количественное изучение адсорбции на активированном угле. Известно, что адсорбция на границе твёрдое тело – раствор представляет собой изменение концентрации растворённого вещества (т. е. количества вещества в единице объёма) в поверхностном слое по сравнению с его концентрацией в объёме жидкой фазы.

Для исследования в качестве адсорбента нами выбран аптечный активированный уголь. Это наиболее распространённый пористый адсорбент, который получают из каменного угля, дерева, животных костей, ореховых косточек и др. Адсорбирующее действие активированного угля обусловлено его большой удельной поверхностью, что позволяет использовать его для различных целей: извлечение из растворов посторонних веществ, поглощение газов и т. д. В качестве адсорбирующего вещества (адсорбата) мы используем водные растворы уксусной кислоты.

Исходя из вышесказанного, можно определить следующие задачи исследования :

─ опытным путём определить адсорбцию уксусной кислоты из растворов различной концентрации на аптечном активированном угле;

─ освоить навыки проведения количественного анализа методом титрования;

─ построить изотерму адсорбции.

Количественное определение адсорбции.

Изучение адсорбции уксусной кислоты на активированном угле основано на определении концентрации раствора до контакта с адсорбентом С0 и после наступления адсорбционного равновесия С. Количество адсорбированной кислоты рассчитывается по формуле:



ν =V(C0 – C), (1)

где V – объём раствора, из которого идёт адсорбция, дм3.

Тогда удельная адсорбция:

а = ν / m = V(C0 – C) / m, (2)

где а – количество вещества, адсорбированного одним граммом адсорбента; m – масса адсорбента, г.

После определения адсорбции из серии растворов различной концентрации строится график изотермы адсорбции в координатах «а – с».

Согласно адсорбционной теории Лэнгмюра все участки поверхности адсорбента считаются однородными, энергия адсорбции всех молекул одинакова, молекулы, ударяющиеся об адсорбированные молекулы, отражаются без задержки.



Адсорбция растворов на твёрдом адсорбенте – самый сложный вид адсорбции, т. к. надо учитывать взаимодействие между молекулами растворителя и растворённого вещества и сложное строение поверхности твёрдого адсорбента.

Титрование – это постепенное прибавление рабочего раствора известной концентрации к анализируемому раствору. Основной реакцией метода нейтрализации является реакция нейтрализации, которая происходит при взаимодействии кислот с основаниями и выражается уравнением:



Н+ + ОН = Н2О (3)

Этот метод применяется для количественного определения кислот и щелочей. В методе нейтрализации в качестве индикаторов применяют вещества, изменяющие свою окраску в зависимости от изменения концентрации ионов водорода в растворе. Так как цвет раствора зависит от цвета ионов и недиссоциированных молекул, то в качестве индикаторов применяют слабые органические кислоты или основания, у которых цвет недиссоциированных молекул отличается от цвета ионов.

Если индикатор – слабая кислота, то её формулу можно обозначить через HInd. Такой индикатор распадается на ионы по схеме:

HInd ↔ H+ + Ind(4)

При прибавлении к раствору кислоты индикатор находится в недиссоциированном состоянии вследствие влияния одноимённого иона Н+. Так что цвет индикатора в достаточно кислой среде соответствует окраске его недиссоциированных молекул HInd. По мере титрования кислоты щёлочью в растворе уменьшается концентрация ионов водорода, следовательно, возрастает количество диссоциированных молекул индикатора. Этим объясняется изменение окраски раствора при титровании.



Титровать растворы – значит определять объёмы, в которых они эквивалентны между собой. Расчёт концентрации исследуемого раствора проводится по формуле:

Ск = Сщ Vщ / Vк , где (5)

Сщ – концентрация титрованного раствора щёлочи, моль/ дм3

Vк – объём кислоты, взятый на титрование, см3

Vщ – объём щёлочи, затраченный на титрование, см3



Расчёт концентрации кислоты по результатам титрования проводится на основании закона эквивалентности.

Для титрования выбран индикатор фенолфталеин, т. к. слабая кислота титруется сильной щёлочью, и в конце титрования образуется раствор калиевой соли титруемой кислоты, который вследствие гидролиза этой соли имеет щелочную реакцию, в которой отчётливо видно появление окраски:

СН3СОО + Н2О → СН3СООН + ОН (6)

Методика исследования.

Использованные приборы и реактивы.

1). Технические весы.

2). Фарфоровая ступка.

3). Конические колбы на 100 см3 – 15 шт.

4). Мерная колба на 25 см3 – 1шт.

5). Бюретка для титрования на 25 см3. 6) Градуированные пипетки на 2, 5, 10 и 25 см3. 7). Водный раствор уксусной кислоты СН3СООН (0,5 моль/дм3). 8). Водный раствор гидроксида калия КОН (0.01 моль/дм3). 9). Фенолфталеин. 10). Фильтровальная бумага. 11). Активированный уголь.



Ход работы. Активированный уголь измельчают в фарфоровой ступке так, чтобы не было зёрен крупнее 1 мм, и не образовывалась излишне тонкая пыль. На технических весах берут 5 навесок около 0,3 г каждая. Каждую навеску всыпают в отдельную коническую колбу на 100 см3. Затем последовательно готовят 5 растворов уксусной кислоты: в мерную колбу на 25 см3 вливают 1 см3 уксусной кислоты С = 0,5 моль/дм3, доводят объём колбы до метки дистиллированной водой и перемешивают. Для приготовления второго раствора в мерную колбу вносят 2,5 см3 исходного раствора СН3СООН (С = 0,5 моль/дм3), доводят водой до метки и перемешивают. Для приготовления третьего раствора в мерную колбу вносят 5 см3 исходного раствора, четвёртого – 10 см3, пятого – 25 см3. Каждый из приготовленных растворов переносят в одну из конических колб с навеской угля и оставляют на 40 минут, взбалтывая содержимое колб через каждые 5 минут. По истечении 40 минут адсорбции растворы уксусной кислоты фильтруют. Концентрацию уксусной кислоты после адсорбции определяют титрованием щёлочью КОН (С = 0,01 моль/дм3) с использованием индикатора фенолфталеина методом нейтрализации.

При этом идёт процесс:



СН3СООН + КОН → СН3СООК + Н2О (7)

Титруют до устойчивой розовой окраски.



Обработка экспериментальных данных.

1.Расчёт концентрации пяти приготовленных растворов уксусной кислоты:

С0 = Сисх.Vисх./ Vм.к., где Vисх. – объём исходного раствора уксусной кислоты (таблица), см3; Сисх. = 0,5 моль/дм3; Vм.к. – объём мерной колбы, равный 25 см3.

2. Расчёт концентрации уксусной кислоты после адсорбции по формуле (5).

3. Расчёт удельной адсорбции по формуле (2).

Результаты эксперимента

Таблица. Исходные данные и результаты эксперимента.


Номер пробы

1

2

3

4

5

Объём исходного раствора СН3СООН Сисх= 0,5 моль/дм3, взятый для приго­тов­ления растворов для адсорбции

Vисх, см3


1,000

2,500

5,000

10,000

25,000


Концентрация приготовленных растворов СН3СООН до адсорбции, С0, моль/дм3

0,020

0,050

0,100

0,200

0,500


Объём пробы раствора, взятый на титрование, после адсорбции Vк, см3

10,000

10,000

5,000

5,000

2,000


Расход щёлочи на титрование после адсорбции, Vщ, см3

1,000


2.000

1,500

11,000

30,000

Навеска угля, г

0,310

0,340

0,350

0.350

0,360

Концентрация СН3СООН после адсорбции С, моль/дм3

0,001

0,002

0,003

0,022

0,150

Адсорбция а, моль/г х 10─2

0,153

0,353

0,693

1,271

2,431

Полученные результаты заносятся в таблицу (столбец 5). Полученные значения G и C используются для построения графика изотермы адсорбции G= f(C) (рис.1) и далее проводят ее анализ.



Рис.1. Изотерма адсорбции G= f(C) (рис.1)


1)Анализ изотермы адсорбции с помощью уравнения Фрейндлиха.

Анализ изотермы адсорбции проводят с помощью метода наименьших квадратов МНК. Для этого уравнение Фрейндлиха логарифмируют:



G=kCn (8)

lgG = lgk + n.lgC. (9)

Для нахождения констант k и n наносят значения lgG по оси ординат, а lgC - по оси абсцисс (y.lgG, x. lgC). Если опытные точки с учетом погрешностей эксперимента удовлетворительно укладываются на прямую линию, то экспериментальная изотерма адсорбции может быть описана уравнением Фрейндлиха. Тогда отрезок 0С, отсекаемый прямой на ординате, дает значение lgk, а тангенс угла наклона прямой к оси абсцисс - n (рис.3). Найденные значения констант k и n подставить в уравнение (9) и для опытных значений концентраций рассчитать G. Обратить внимание, совпадают ли значения Gопыт и Gрасчет для всего интервала концентраций кислоты.





Каталог: wp-content -> uploads -> 2018
2018 -> Алтын күз Атырау облысы Атырау қаласы Махамбет ауданы Алға орта мектебінің Шағын орталық топ
2018 -> Ысқақова Айнұр Жанболатовқызы, СҚО, Ақжар ауданы, Айсары ауылы, «Айсары негізгі мектебі»
2018 -> Ә. Кекілбаевтың «Шыңырау» әңгімесіндегі Еңсеп бейнесі
2018 -> Қуыршақты шомылдыру
2018 -> Жарманың өнімдерінің құрамында
2018 -> Мектеп: №46 жобб мектебі Мерзімі: 5. 01. 2018ж №7 Мұғалім Митанова г сынып «Г» Оқушылар саны 12 Тақырып
2018 -> Казахская академия спорта и туризма сборник научных статей
2018 -> Сабақ тақырыбы: «Дәнекерлеудің мәні қызметі және түрлері»


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   21




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет