Особенности химического состава новых нефтей южного казахстана



бет20/21
Дата14.03.2018
өлшемі3.79 Mb.
#21014
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21

Пайданылған әдебиеттер :

  1. Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.

  2. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.

  3. Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1999

  4. Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N

  5. Сейітқасимов.Ғ.С.Ақша,Несие,Банктер.-Алматы,2001.


Резюме:

Оказание доверительных услуг – операция по управлению собственными и другими активами клиента.На сегодняшнии день доверительные операции считаются главными посредниками между клиентами и банковским рынкоми в тоже время приносят очень хорошую прибыль.


Resume

Provision of trustee services - surgery to manage their own and other assets klienta.Na today trust operations are considered the main mediators between clients and bank rynkomi at the same time bring a very good profit.



ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ДАМУ АХУАЛЫ МЕН ПРОБЛЕМАЛАРЫ
аға оқытушы Е.А.Кожабеков, Эк-212 тобының студенті Д.Т.Егамбердиева

Қазақстан инженерлі-педагогикалық халықтар Достығы университеті, Шымкент,Қазақстан


Кілттік сөздер: экономика, дағдарыс,фактор, еңбек, жұмыс, монополизм
Ел экономикасының ілгері басуына шағын және орта бизнестің қосар үлесі зор. Дамыған елдерде экономиканың қомақты бөлігін осы шағын кәсіпкерлік құрайды. Сондықтан біздің елімізде де шағын және орта бизнестің қанат жаюына жағдай жасап, табысты саланың өркендеуіне айрықша көңіл бөлуде.

Шаруашылықты жүргізудің жаңа фомаларын қолданбай еліміздің экономикасын жандандыру, халқымыздың әлеуметтік хал-ахуалын көтеру мүмкін емес. Соның бірі шағын және орта бизнестің дамуы болып табылады. Нақты айтқанда, жұмыссыздықты жоюда, жалақы мен зейнетақыны уақытылы төлеуде, рынокты халыққа қажетті тауарлармен толтыруда, жеке өндірушілердің монополиясын шектеуде, депрессияны бастан кешіріп отырған жекелеген аудандарды қалпына келтіруде осы шағын және орта бизнес шешуші фактор. [1]

Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытпай, нарықтық экономиканы қалыптастыру мүмкін емес. Өйткені, бұл – нарықтық қатынастарды алға жетелеуші буын. Нарықтық экономика элементтерін енгізудің әрекеттері монополияландырылған ортаның қарсылығына тап болуда. Ал монополизмге қарсы күресудің тиімді жолдардың бірі – шағын және орта бизнесті дамыту.

Орта және шағын кәсіпкерлік – экономиканың ұтқыр әрі нәтижелі секторының бірі. Ішкі жалпы өнімнің елеулі бөлігін өндіру солардың үлесінде. Әрбір іскер қазақстандық осы ортаға кірігіп, инновациялық экономикадағы өз орнын табуға тиіс. [2]

Қазақстандықтардың бастамашылығында кең өріс ашу үшін жағдай жасалды, кәсіпкерлер ендігі жерде осы мүмкіндіктерді пайдалана білсе игі!», деп айтқан болатын. Елбасы ұстанып отырған стратегияық бағытта қоғамды жаңартуға қабілетті, экономиканың жағдайын ойлайтын кәсіпкерлерге ерекше көңіл бөлінеді. [3]

Шағын және орта кәсіпорындардың тиімділігі және артықшылығы – олар аса үлкен қаржыны керек етпейді, шағын және орта бизнес халықтың әл-ауқатын арттырып, қосымша жұмыс орындарының ашылуына, жалақының уақытында төленіп отыруына себін тигізетіні сөзсіз. [4]

Кәсіпкер біздің әлеуметімізде әлі лайықты орнын ала қойған жоқ, дегенмен бүгінде қазақстандық бизнес қоғамның барынша белсенді және серпінді бөлігін өз қатарына шоғырландырып отыр. Кәсіпкерлікке жан-жақты қолдау көрсету ел стратегиясының басым бағытының бірі. Президенттің тапсырмасы бойынша кәсіпкерлерге қолдау көрсетіп, еліміздің бизнес әлеуетін жақсартуға бағытталған жоспарлы жұмыстар жүргізілуде. Қақстанның шағын және орта бизнес саласында 1,7 млн адам жұмыс істейді. Қазіргі жағдайға қысқаша тоқталатын болсақ, соңғы жылдары шағын және орта бизнес саласында өндірілетін өнім көлемі айтарлықтай артып, 2,8 трлн теңгеге жетті. Дағдарысқа дейінгі жағдаймен салыстыранда 1,5 есеге артқан. Сонымен қатар, шағын және орта кәсіпкерлік саласында еңбек ететіндердің саны тұрақтылығын сақтады. Қазір бұл салада 1,7 млн адам немесе жұмысқа қабілетті халықтың 30 % жұмыс істеп жүр.

Шағын және орта бизнес 2050 жылға қарай Қазақстанның ішкі жалпы өнімінің қазіргі 20 пайызы орнына кемінде 50 пайызын өндіретін болады. Еңбек өнімділігін 5 есеге – қазіргі 24,5 мыңнан 126 мың долларға дейін арттыру керек. Мемлекет жұмысының негізгі бөлігі Қазақстан бизнесін, әсіресе шағын және орта бизнесті дамытуға барынша қолайлы жағдай жасау болмақ.

Таяудағы 10-15 жылда ғылыми қамтымды экономикалық базис жасау керек, онсыз біз әлемнің дамыған елдері қатарына қосыла алмаймыз. Мұны дамыған ғылым арқылы шешуге болады. Болашақ – аграрлық секторда, әсіресе, шағын және орта бизнес түріндегі жаңа өңдеу кәсіпорындары желісін құрудан Бұл тұста біз бизнесті несие арқылы қолдауға тиіспіз. Фермерлер ұзақмерзімді қаржыландыру мен өткізу нарықтарына делдалсыз, тікелей жолыға алатын болуға тиіс. Ауыл өндірушілерінің қарыздарын кепілдендіру және сақтандырудың тиімді жүйесін құру да өзекті мәселе. Экономикамызда шағын және орта бизнестің үлесі артқан сайын Қазақстанның дамуы да орнықты бола түседі. Шағын және орта бизнес (жаңа инновациялық кәсіпорындар төңірегінде дамуға тиіс. [5]

Қоғам мен экономикадағы белсенді трансформациялану процесі жағдайында, орта және шағын бизнесті мемлекеттік қолдау тәжірибесі, оның құқықтық және институционалдық-құралдық жүйесі ілгерілеушілік сипатты иеленеді. Бұл жүйе орта және шағын кәсіпорындардың өзінің даму қажеттіліктері мен жаңа тенденцияларын, сондай-ақ әлдеқайда кемелденген, шаруашылық етудің нарықтық жүйенің қалыптасқан сипаты мен оған енгізілген мемлекеттік реттеу тетіктерін бейнелей отырып, үнемі дамып және жетілдіріліп отыруы қажет.

Іскерлік мәдениетінің деңгейін көтеру мен кәсіпкерлік бастаманы ынталандырудың маңызы үлкен. Ол үшін төмендегідей шаралар қажет:


  1. шағын және орта бизнестің бірлестіктер мен кооперацияларға ұмтылысын көтермелеу, оларды қолдау мен көтермелеудің жүйесін жасау.

  2. жергілікті бизнес-бастамаларды көтермелеу және мейлінше аз, біркелкі қатаң реттеу себінен ішкі нарықты дамыту.

  3. жаңадан құрылған кәсіпорындар мен фирмалардың құрылу және қызмет атқару процестерінебстапқы кездерде кеңес беріп отыру;

  4. осы жаңадан құрылған құрылғыл ар белвӒлі мөлшерде қаржылық көмԥ衺 көрсету немесе салық салу аясында жеңілдіктер бесӇ;

  5. қаржы жағщԵан әлсіздеу кәсіпкерлік құрылымдасЗа техникалық, ғылыми-техЭ౸калық немесе технологиялық көмек көрсету.


Әдебиеттер

  1. Н.Ә.Назарбаевтың «Әлеуметтік – экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан халқына Жолдауы. 2012 жылғы 27 қаңтар

  2. Назарбаев Н.Ә. «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты халыққа Жолдауы // Жаңа Қазақстан.- №5. – 03 ақпан. – 2011ж.

  3. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа он жылдық –жаңа экономикалық өрлеу-Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты халыққа Жолдауы // Егемен Қазақстан.- №№34-35. – 30 қаңтар. – 2010ж.

  4. Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы. 2010 жылғы 13 сәуір №301 қаулысы.

  5. «Қазақстан жолы - 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 17.01.2014ж.


Резюме

В статье анализируется состояние организации среднего и малого бизнеса в экономика региона и пути развития, государственного регулирования и поддержки.


Summary

In article is analysed condition to organizations average and small business in economy of the region and way of the development, government regulation and supports.



Көлік құралдарына салынатын салық есептеу тәртібі және жолдары
аға оқытушы Сұлтанова Г., МЖБ-211 тобының студенті Тұрақұл Қ.

Қазақстан инженерлі-педагогикалық халықтар Достығы университеті ОҚО, Шымкент,Қазақстан


Кілттік сөздер: акция, серіктестік, ақша, несие, жоспар, меншік, басқару, қор,сақтандыру, одақтар.
Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болған жағдайда салық сомасы көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында болған кезең үшін салықтың жылдық сомасын 12-ге бөліп, оны көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында іс жүзінде болған айлардың санына көбейту арқылы есептеледі.

Салық кезеңі ішінде жеке кәсіпкерлік, жеке нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңды тұлғалар салық салу объектілеріне меншік құқығын, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығын берген кезде, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, салық сомасы мынадай тәртіппен есептеледі:

БЕРЕТІН ТАРАП ҮШІН

Салық кезеңнің басында қолда бар көлік құралдары бойынша салық сомасы салық кезеңінің басынан бастап көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын берген айдың бірінші күйіне дейінгі кезең үшін есептеледі. Салық кезеңінің ішінде сатып алынған көлік құралдары бойынша салық сомасы көлік құралына меншік құқығының шаруашылық жүргізу құқығын немес оралымды басқару құқығын алған айдың бірінші күнінен бастап көлік құралына меншік құқығын шаруашылық жүргізу құқығын немес оралымды басқару құқығын берген айдың бірінші күніне дейінгі кезең үшін есептеледі.

АЛУШЫ ТАРАП ҮШІН

Салық сомасы көлік құралына меншік құқығын шаруашылық жүргізу құқығын немес оралымды басқару құқығын алған айдың бірінші күнінен бастап, салық кезеңінің соңына дейін немес алушы тарап одан кейін аталған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немес оралымды басқару құқығын берген айдың бірінші күніне дейінгі кезеңге есептеледі.

Салық кезеңі ішінде жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар, адвокаттар болып табылмайтын жеке тұлғалар салық салу объектілерніе меншік құқығын берген кезде салық сомасы мынадай тәртіппен есептеледі:

-көлік құралына меншік құқығын жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар, адвокатар болып табылмайтын жеке тұлғаларға берген кезде бюджетке енгізеді;

- көлік құралына меншік құқығын жеке кәсіпкерлерге, жеке нотариустарға, адвокаттарға, заңды тұлғаларға берген кезде бюджетке төлеуге тиісті салық сомасын есептеу осы баптың 2-тармағында белгіленген тәртіппен жүргізіледі.

Алу кезінде Қазақстан Республикасында есепте тұрмаған көлік құралын сатып алған кезде салық сомасы көлік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немес оралымды басқару құқығы туындаған айдың 1 күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі.

23.11.2002 ж. № 358 – ІІ ҚР Заңымен енгізілген өзгерістермен және толықтырулармен қоса салық кодексінің 347-бабының 2-тармағына сәйкес жеңіл автомобильдердің:

-7айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша салық салынатын двигателінің көлемі 1500-ден жоғары 2000 текше сантиметрді қоса;

-12 АЕК ставкасы бойынша салық салынатын 2000-нан жоғары – 2500 текше сантиметрді қоса;

-17 АЕК ставкасы бойынша салық салынатын 3000-нан жоғары – 4000 текше сантиметрді қоса алған көлемде болған кезде салық сомасы двигательдің аталған көлемінен асқан әрбір бірлік үшін 7 теңгеге ұлғайтылады.

Егер осы тармақпен өзгеше белгіленбесе, салық төлеудің белгіленген мерзімі аяқталғанға дейін пайдаланылу мерзімі алты жылдан асқан жеңіл автокөлік құралдары бойынша мынадай түзету коэффиценттері қолданылады:


  • 6 жылдан – 15 жылға дейін қоса алғанда – 0,3;

  • 15 жылдан жоғары – 25 жылды қоса алғанда – 0,2;

  • 25 жылдан жоғары – 0,1;

Двигатель көлемі мынадай басқа автокөлік құралдары үшін:

  • 3000 текше сантиметрге дейін қоса алғанда – 0,5;

  • 3000-нан жоғары – 4000 текше сантиметрді қоса – 0,7;

  • 4000-нан жоғары – 1,0

салық кодексінің 345 бабының 2 тармағына сәйкес мынадай заңды тұлғалар көлік құралдарына салық төлеушілер болып табылмайды және аталған салықты төлеуден босатылады.

  • ҚР Үкіметі белгілейтін көлік құралдарына қажеттілік нормативтері шегінде біріңғай жер салығын төлеушілер

  • Меншікті ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде пайдаланылатын мамандырылған ауыл шаруашылығы техникасы бойынша біріңғай жер салатын төлеушілерді қоса алғанда, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілер, аталған мамандандырылған ауыл шаруашылығы техникасының тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді:

  • Мемлекеттік мекемелер

Мыналар:

  • Жүк көтергіштері 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар

  • Мамандандырылған медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып табылмайды.

04.07.2003 ж. № 475 ҚР Заңымен және 29.01.2003 ж. №500-2 ҚР Заңымен Салық кодексіне енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес салық төлеу мерзімі 341-1 бапта белгіленген.

Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немес оралымды басқару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша осы бапта өзгеше белгіленбесе, бюджетке салық төлеу салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірілмей жүргізіледі.

Осы кодекстің 348 бабының 4 тармағында көрсетілген көлік құралына меншік құқығын шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, бюджетке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу кезінде жүргізіледі.

Алу кезінде Қазақстан Республикасында есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немес оралымды басқару құқығын 1 шілдеден кейін алған жағдайда, жеке мерзімі басталғаннан кейінгі он жұмыс күнінен кешіктірілмей мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салық төлеуді жүргізеді.




700.02.001 жолда

Салық кодексінің 346 бабына сәйкес салық салу объектісі болып табылатын көлік құралы көрсетіліп, көлік құралының маркасы мен үлгісі көрсетіледі

700.02.002 жолда

Көлік құралы шығарылған жыл көрсетіледі

700.02.003 жолда

Бұрын ҚР аумағында есепте тұрмаған, сатып алынған көлік құралына меншік құқығын іске асырудың нақты кезеңі

700.02.005 жолда

Салық кодексінің 347 б. 1 тармағына сәйкес есептелген көлік құралдарына салынатын салық ставкасы көрсетіледі
Бюджетпен есеп айырысуды ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілерге арналған арнаулы салық режимінде жүргізетін заңды тұлғалардың көлік құралдарына салық төлеу Салық кодексінің 389-бабында белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылады.
Көлік құралының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлік басқару құқғымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік құралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салық міндеттемесін орындауы болып табылады.

«Көлік құралдарына салынатын салықты есептеу» бөлімін толтыру ерекшеліктері



Салық төлеу мерзімдері, салық декларациясы

Заңды тұлғалар ағымдағы төлемдер есебін, яғни есеп-қисапты ағымдағы жылдың 5 шілдесінен кешікітірмеу тіркелген жері бойынша табыс етіледі.

Төлек мерзімі жылына бір рет ағымдағы жылдың 5 шілдесінен кешіктірілмей төлейді.

Деклорацияны ағымдағы жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей табыс етеді.

Салық кезеңі күнтізбелік жыл.

Мысалы: Заңды тұлғада келесідегідей көлік құралдары бар:



  1. Мэрс. Двигатель көлемі 2400 текше сантиметр, 1999 жылғы

  2. БМВ. Двигатель көлемі 3500 текше сантиметр, 2001 жылғы

  3. Автобус. Орындық саны -10, 1986 жылғы

  4. Нива. Двигатель көлемі 1800 текше сантиметр, 1997 жылғы

Табу керек: Көлік салығының сомасы

Есеп-қисап

Төлеу мерзімі

Декларация

1) 12*1030= 12360 3) 9 * 1030 = 9270

12360 + 2800 = 15160 Е/қ 05.07.06

2400 – 2000 = 400 * 7 = 2800 Т/м 05.07.06

15160 * 0,5 = 7580 Көлік салығының сомасы Д 31.03.07

2006 – 1999 = 7

Е/қ 05.07.06

Т/м 05.07.06

Д 31.03.07


2) 22 * 1030 = 22660 4) 7 * 1030= 7120

22660 + 3500 = 26160 КСсомасы 7120 + 2100 = 9310

3500 – 3000 = 500 1800 – 1500 = 300

500 * 7 = 3500 300 * 7 = 2100

Е/қ 05.07.06 9310 * 0,3 = 2793

Т/м 05.07.06 2006 – 19997 =9КСсомасы

Д 31.03.07 Е/қ 05.07.06

Т/м 05.07.06

Д 31.03.07

Бухгалтерлік есеп және салық есебі тұрғысынан қарағанда жалдаудың ең қарапайым әрі проблемасыз тәсілі.

Ағымдық жалдау шарты жасалды,көлік құралы беру актісі бойынша табыс етілді.Алынған автомобиль жалдау шартында көрсетілген құны бойынша 001-«Жалданған негізгі құралдар» баланстан тыс шотта бухгалтерлік есепке алу регистрларында көрсетілген.

Салық кодексінің 92-бабында белгіленгендей, салық төлеушінің жиынтық жылдық табыс(ЖЖТ) алумен байланысты шығыстары салық салынатын табысты анықтау кезінде шегерілуге тиіс. Шегерімдер растайтын құжаттар болған кезде жүргізіледі.Аталмыш жағдайда жалға беруші ай сайын ұсынатын шот-фактуралар мен белгіленген сомаларды атқарылған жұмыс актілері растаушы құжаттар болып табылады.Жалгер жиынтық табыс алу мақсатында автомобильдің пайдаланылуын рсатайтын осы құжаттар мен жол жүру парақтары негізінде жалдау ақысы сомасын шығыстарға және ҚҚС-ты есепке алуға жатқызыды.

Жек тұлға- жеке кәсіпкерден көлік құралын жалға алу.

Патент бойынша жұмыс істейтін жеке кәсіпкермен МАЗ автомашинасын жалдауға шарт жасалды. Патенттің қолданылу мерзімі 2005 жылдың 1 ақпанынан бастап 2006 жылдың 31 қаңтарына дейін, мәлімделген табыс сомасы – 120000 теңге болып белгіленген.

Жалдау шарты осы мерзімге жасалған, бірақ ай сайынғы табыс төлемінің сомасы 15000 теңге болып көзделген, яғни табысты 180000 теңге мөлшерінде төлеу болжанылған.

Салық кодексінің 370-бабындағы 2-тармағына сәйкес шағын бизнес субъектілері үшін арнаулы салық режимі белгіленген.

Патент негізінде арнаулы салық режимі шеңберінде қызметін жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлер алуға болжанылған мәлімделген табыстан аталған салықтарды төлеу жолымен бюджетпен есеп айырысады.

Егер нақты табыс патент алған кезде мәлімделген табыстан асып кетсе, салық төлеуші бес жұмыс күні ішінде асып кеткен соманы мәлімдейді және осы сомадан салық төлейді.Салық төлеушінің өтініші бойынша бұрын берілген патенттің орнына оған нақты табысы көрсетілген жаңа патент беріледі.

Салықтардың түсінігі және экономикалық мәні  Салықтар– бұл мемлекеттің заңды негізде жүзеге асыратын, заңды және жеке тұлғалардан алынатын қайтарусыз сипаттағы міндетті төлемдері мен алымдары. Олар заңды және жеке тұлғаларды мемлекеттің қаржылық ресурстарын қалыптастыру барысына қатынасуын міндеттейді. 

Салықтық түсімдер арқылы мемлекеттің қаржы ресурстары қалыптасып, бюджет  пен бюджеттік қорларда шоғырланады. Осыған сәйкес салықтарды экономикалық мәні бір жағынан шаруашылық субъектілер мен азаматтардың, екінші жағынан мемлекеттік қаржыларды қалыптастыру бойынша мемлекеттің  өзара қатынастарын көрсетеді. Сонымен қатар салықтық төлемдердің көздері ұлттық табыстың бір бөлігін құрайды. Ұлттық жиынтық табыс қоғамдық өндірістің негізгі қатысушыларының бастапқы ақшалай қаражаттарын құрайды. Жиынтық өнімнің құндылықты бөлістірілу үрдісі бастапқы ақшалай қорлардың қалыптасуымен шектелмейді; қоғамдық өндірістің негізгі қатысушыларының ақшалай қаражаттарын мемлекет пайдасы үшін жұмысшылардан – табыс салығы, зейнетақы мен сақтандыру қорларына аударымдарды (егер бұл қорлар мемлекеттік болса), ал шаруашылық субъектлерден –пайдаға салынатын салық пен басқа да төлемдер түрінде бөлістіреді. Кәсіпорындардың ақшалай жинақтары материалдық өндіріс үрдісіндегі қоғамның таза табысын сипаттайды. Олар мемлекеттік бюджеттің кірістерінің негізгі көзі болып табылады. Бюджетпен қаржылық есеп –айырысудан қалғаннан кейінгі қалған ақшалай қаражаттар кәсіпорынның меншікті қаражатында қалады. Осыған сәйкес кәсіпорындар барлық салықтарды пайдасынан төлесе, жеке тұлғалар - өздерінің табысынан төлейді.    Салық төлеушілердің барлық саны- салық органдарында тіркелген заңды тұлғалардың; жеке азаматтардың, кәсіпкерлердің жиынтық санымен анықталады. Салықтар нақты және жеке салықтарға бөлінеді.

Нақты салықтар – Бұл мүлікке салынатын салықтар. Бұл салықтар мүліктен немесе кірістен алынады. Оның негізгі ерекшелігі салық салуда салық төлеушінің қаржылық жағдайы есепке алынбайды.

Жеке салықтарға  халықтың кірістерінен алынып, салық төлеушінің төлемқабілетттілігін ескереді.

Салықтың ұйымдастырушылық нысанына: салық объектісі – бұл салықтың алыну көзі болып табылады(табыс және мүлік және т.б.); салықтың төлену көзі – салық төленетін қор  немесе қаражат (ағымдық кіріс, несие және т.б.);  салық базасы  -  салықсалду объектісі мен салық салуға байланысты объектінің құндық, заттай  немесе өзге де сипаттамалары; салық мөлшерлемесі– салық базасының өлшембірлігіне салық есептеулерінің шамасын білдіреді;  салық салу субъектісі – салықты және басқа да төлемді төлеуші тұлға.

Әрбір салықтың келесідей құрамдас бөліктері (элементтері) бар:

Салық субъектісі немесе салық төлеуші – салықты және басқа да төлемді төлеуге міндетті заңды және жеке тұлғалар. 

Салық объектісі – бұл салықтың алыну көзі(табыс, өнім және мүлік т.б.).  Салықтың саны мен аталуы объектіге байланысты қалыптасады. Мысалы, мүлік, табыс салықтары


 Салық көзі – субъектінің салық төлейтін кірісі (еңбек ақы, пайыз, рента). 
 Салық өлшемі -  есептеу үшін белгіленген салық объектісін өлшеу бірлігі (тенге, табыс, айналым, т.б., жержің 1 гектары, тауарды өлшеу бірлігі және басқалары).

Салық мөлшерлемесі  салық базасының өлшем бірлігіне салық есептеулерінің  шамасын білдіреді.

Салық салу тәжірибесінде салық мөлшерлемесінің тұрақты, үйлесімді,  прогрессивті және регрессивті   түрлері жиі қолданады. Тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі. Олар табыс көзіне қарамастан  салық салу бірлігіне абсолютті сомада белгіленеді.  Мысалы, мұнай тоннасына тұрақты мөлшерлеменің екітілуі. 

Үйлесімді салық мөлшерлемесі. Олар салық объектісіне бірдей пайыздық қатынаста іс -әрекет етеді.

Прогрессивті салық мөлшерлемесі Салық мөлшерлемесі табыстың өсуіне сәйкес артып отырады.

Регрессивті салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесінің бұл түрі табыстың өсуіне қарай төмендейді.    Төленуі бойынша  салықтар тікелей  және жанама салықтарға бөлінеді.

Тікелей салықтар субъектінің кірісі мен мүлкінен тікелей төленетін салықтар (табыс салығы, мүліке салынатын салық, қосымша құнға салық). Жанама салықтар –  бағаға немесе тарифке үстеме түрінде белгіленген  салық төлеушінің кірістеріне тікелей байланысты емес салықтар (акциздер).

Пайдалану тәртібіне қарай салықтар  жалпы және арнаулы салықтарға бөлінеді.  Жалпы салықтар тиісті деңгейлердің ағымдық және капиталдық шығындарын қаржыландыру үшін пайдаланылады және тиісті бюджеттерде шоғырландырады. Арнаулы (мақсатты) салықтардың нысаналы  бағыты болады. Мысалы, зейнетақы төлемдерін қалыптасытру үшін пайдаланылатын әлеуметтік салық.

Салық механизмі (тетіктері) бұл салық салу әдістерінің, тәсілдерінің, заңды актлермен нұсқамалық-әдістемелік құжаттардың жиынтығы.

Салық механизмінің құрамдас бөліктерін (элементтерін) екі топқа бөлістіруге болады:


         1.Салық механизмінің негізгі элементтері
         2.Қосалық элементтері, олар нақты салық механизміне артықшылықтарын айқындап, орындалуын сипаттайды.

Негізгі топқа жататындар: 


•салық салудың құқықтық негіздері
•салық салу субъектілері
•салық салу объектілері
•салық салу нормалары
•салық салу тәртіптері жатады.
Қосалқы құрамдас  бөліктерге (элементтерге):
- салық салу бойынша жеңілдіктер
- объектіні есептеу ерекшеліктері
- салықтық төлемдер түсетін бюджет немесе қорлар
Бүгінгі уақытта Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін міндетті төлемдер туралы» Кодексіне  (1995ж. 15. 04.2005ж.) сәйкес салықтардың келесідей түрлері бар:
1.Жалпы мемлекеттік салықтар
• Корпоративті табыс салығы
•Жеке түлғалардың табыс салығы
•Қосымша құнаға салық
•Акциздік салықтар
•Әлеуметтік салық
•Жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы салығы
2. Жергілікті салықтар
-Жер салығы
-Заңды және жеке тұлғалардың мүлік салығы
-Көлік құралдарына салынатын салық
Салық қаражаттарын бюджетке шоғырландыруға қатынасатын арнайы органдарға келесілер жатады: 
1.ҚР  қаржы министрлігінің салық қызметі
2.ҚР  қаржы министрлігінің салық қызметі бойынша салық полициясы
3.ҚР  қаржы министрлігінің валюто-қаржылық бақылау Комитеті
4.Құқық қорғау органдары
5.ҚР кеден комитеті
6.ҚР Ұлттық банкі
7.Сот органдары 
3.Салықтардың функциялары
Салық функциялары  – бұл оардың әрекетке келуі мен қасеттерінің жүзеге асырылу ерекшеліктері.

Салық жүйесінің даму тарихында олар үш негізгі функцияны атқарады – фискалдық, реттеуші және қайта бөлу функциялары.

Салық жүйесінің белсенділігі оның екі негізгі  фискалық және реттеушілік қызметтерін атқаруда  айқын көрінеді. Фискалдық функция мемлекеттердің шығындарын жабуға қажетті қаражаттармен  үшін барлық деңгейдегі бюджеттерді қамтамасыз етеді. Салықтың бұл қызметі салық төлеушілерді  мемлекет алдындағы міндеттейді.

Салықтардың реттеуші функциясы мемлекетте экономиканы ынталандыруына пайдаланып, ұлттық табысты қайта бөлу үшін пайдаланады. Басқа сөзбен айтқанда реттеуші (ынталандырушы) қызмет  мемлекеттің ұлғаймалы өндіріс үрдісіне директивті ықпал ету түрінде емес, инвестиция ағынын экономиканың басқа да, салаларында басқару сипатында және халықтың төлем қабілетті сұранысын арттыру мен кеміту барысында көрінеді.  Жоғарыда келтірілгендерді талдай келе, салық жүйесі бұл, мемлекет пен шаруашылық субъектлердің, азаматтардың арасындағы салықтар, алымдар және салықтық сипаттағы төлемдер; салық салу әдістері мен тәсілдері; салық заңдылығы бойынша заң актлерін жүргізу сонымен қатар салық қызметін жүзеге асыру аясындағы барлық қаржылық қатынастарының жиынтығы.

Салық жүйесі бұл мемлекет пен шаруашылық субъектлері және жеке тұлғалар  арасындағы қаржылық қатынастардың; салықтар, алымдар және салықтық сипаттағы алымдар мен басқа да төлемдердің; салық заңдылығының әдістері мен нысандарының,  сонымен қатар қаржылық қатынастарды басқаруды жүзеге асыратын салық қызметі мен басқару органдарының жиынтығы.

Қазақстаннның салық жүйесі тәуелсіздік алған уақыттан бері қалыптасып,  әлі күнге дейін толықтыру мен жетілдіруді қажет етеді. Елімізде бұрын-соңды салықтық қатынастардың дамымауы, еліміздегі салық жүйесінің «нөлдік» кезеңнен қалыптасуына себеп болды. Әлемдік тәжірибеде салық салу аясында алдыңғы қатарлы салық жүйесін қалыптастырудың алғышарты болатындай белгілі бір қағидалардың қалыптасуы, біздің ел үшін дұрыс салық жүйесі мен салық механизмінің (тетіктерінің) дамуының дұрыс бағыттарын қалыптастыру мен дамытуға мүмкіндік береді.

1991 жылы 25 желтоқсанында   Қазақстан Республикасының салық жүйесінің құқықтық негізінің қалыптасуына  «Қазақстан республикасының салық жүйесі туралы» заңының бекітілуі себеп болды. Заңның қабылдануы салықтардың, алымдар мен төлемдердің  түрлері мен алыну ерекшеліктерін, олардың бюджеттің әр түрлі деңгейіне бекітілуін, сонымен қатар салық төлеушілердің құқықтары мен міндеттерін анықтап берді. Сол уақыттан бері мемлекет пен шаруашылық субъектінің арақатынасын реттейтін басқада заңдар қабылдана бастады. Салықтар жүйесін бағалауды негізгі төрт: қаржылық, эконгмикалық, әлеуметтік және ұйымдастырушылық  бағыттар негізінде жүзеге асыруға болады.

Қаржылық немесе фискалық бағыт бюджеттің ақшалай қаражаттарға деген қажеттілігін қанағаттандыру тұрғысында сипаттайды.

Экономикалық бағыт  салықтың кәсіпкерлік бағытты ынталандыру мен  өндірісті дамытуға  әсер ету сұрақтарына жауап беруі тиіс.

Әлеуметік бағыт салықтың әлеуметтік топтар мен халықтың әр түрлі деңгейіне сәйкес адалдық негізінде алынуын сипаттайды.

Ұйымдастырушылық бағыт салық салудың механизмімен, оның ұйымдастырушылық- техникалық нысандарымен, басқару жүйесімен байланысты.  Аталып өткен бағыттардан басқа Қазақстанның салық жүйесін бағалау үшін әлемдік тәжірибедегі  тиімді салық жүйесін қалыптастыруда қойылатын негізгі талаптар жиі қолданады. Олардың негізгілеріне келесілер жатады: негізін қалаушы экономист А. Смит салық салу қағидасының 4 қағидасын ұсынады: 

1.Әділділік – салық барлық азаматтардың табысына сәйкес алынуы тиіс. 


2.Анықтылық – салық мөлшері мен оны төлеу мерзімі алдын –ала дәл анықталуы тиіс. 
3.Ыңғайлылық қағидасы  - салық салық төлеушіге қолайлы уақытта алынуы тиіс
4.Үнемдеу – салық салу жүйесінде үнемдеушілік  негізгі мақсатқа айналуы тиіс.

Сонымен,салық-қоғамдағы сатып алушылықтың даму қажеттілігімен,мемлекеттің болу фактісімен анықталған объективті қажеттілік болып табылады.Өз қызметтері мен міндеттерін жүзеге асыру үшін мемлекеттің шаруашылықтандыру субъектілері мен азаматтардың ұлттық табыстың белгілі үлесін міндетті жарна түрінде алуы салықтың маңызын құрайды.

Мемлект қазынасының жарнасын өндірістің негізгі қатысушылары: материалдық және материалдық емес игіліктерді өз еңбегімен жасайтын және белгілі табыс алатын қызметкерлер,сонымен қатар шаруашылық субъектілері, капитал иеленушілері жүзеге асырады. Салық жарнасының есебінен бюджетте шоғырланған мемлекет ресурсы құрылады, кейін ол терең білімнің дамуы үшін, әлеуметтік-экономикалық, әскери –қорғаныс, құқық қорғау және басқа да мәселелерді шешу үшін пайдаланылады.

Салық төлеушілердің бюджетпен өзара қатынас жүйесі, бір жағынан-салықты бюджетте шоғырландыру бойынша өзара қатынасы, басқа жағынан-түрлі саланың бюджеттен қаржыландыру бойынша өзара қатынасы. Бюджет-қаржы жүйесіндегі негізгі және «қан тамыр күретамыры» салық болып табылады. Салық салу тәсілдері мен формалары түрлі болып келеді. Бұл салық төлеушілердің төлем қабілеттілігін ұстауға, жалпы салық ауыртпалығын психологиялық білдірмеуге, табыстың түрлі формасын бейнелеуге, тұтынуға және тиімді әрекет етуі, салықтың әр түріне және жиынтығына салық салу нысанын ұйғарады.

Бір ғұлама айтқандай, өмірде өлімнен және салық төлеуден құтылмайсың дегендей,салық мемлекеттің қалыптасуымен бірге пайда болып,оның өмір сүруінің негізі болып табылады.


Каталог: wp-content -> uploads -> 2018
2018 -> Алтын күз Атырау облысы Атырау қаласы Махамбет ауданы Алға орта мектебінің Шағын орталық топ
2018 -> Ысқақова Айнұр Жанболатовқызы, СҚО, Ақжар ауданы, Айсары ауылы, «Айсары негізгі мектебі»
2018 -> Ә. Кекілбаевтың «Шыңырау» әңгімесіндегі Еңсеп бейнесі
2018 -> Қуыршақты шомылдыру
2018 -> Жарманың өнімдерінің құрамында
2018 -> Мектеп: №46 жобб мектебі Мерзімі: 5. 01. 2018ж №7 Мұғалім Митанова г сынып «Г» Оқушылар саны 12 Тақырып
2018 -> Казахская академия спорта и туризма сборник научных статей
2018 -> Сабақ тақырыбы: «Дәнекерлеудің мәні қызметі және түрлері»


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21




©kzref.org 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет