Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік Фармацевтика академиясы Техникалық және кәсіби білім беру факультеті «Гигиена-1, дене шынықтыру және валеология»



бет6/13
Дата07.03.2018
өлшемі1.88 Mb.
#20322
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Табиғи және жасанды жарықтандыру. Тұрғын үйлерді және қоғамдық ғимарттарды жобалауда оның табиғи және жасанды жарықтануының жақсы болуы маңызды орын алады. Табиғи және жасанды жарықтану жақсы болса, ол адамның көру қабілетіне жақсы әсер етеді, адамның өмірлік тонусын көтереді, жұмыс қабілетін жоғарылатады, бөлмелердің санитарлық жағдайын жақсы жағдайда ұстап тұруға әсерін тигізеді.

12. Жаңа тақырыпты бекіту 20 мин (22%)

1. Тұрғын үйлермен қоғамдық ғимараттарды жоспарлауда қойылатын гигиеналық талаптар?

2. Микроклимат дегеніміз не?

3. Тұрғын үйлерді жарықтандыру түрлері?



11. Сабақты қорытындылау: 5 мин (6%)

- оқушылардың білім деңгейін бағалау

- келесі сабақтың тақырыбын хабарлау

12. Үйге тапсырма беру: 5 мин (6%)

9- тақырып

1. Сабақтың тақырыбы: Тамақтану гигиенасы. Дұрыс тамақтану. Балансты тамақтану. Ақуыз, майдың, көмірсулардың, дәрумендердің, минералдық заттардың маңызы.

2. Сағат саны:2 сағат

3. Сабақ түрі: теория

4. Сабақтың мақсаты:

- оқыту: оқушыларға тамақтану гигиенасы, дұрыс тамақтану, балансты тамақтану, ақуыз, майдың, көмірсулардың, дәрумендердің, минералдық заттардың маңызымен таныстыру және оыту.

- тәрбиелік: берілген тапсырмаларды дұрыс және сауатты орындау

- дамыту: оқытудың жаңа дағдыларын және тәсілдерін дамыту.

5. Оқыту әдісі: тақырыпты түсіндіру және сұрау

6. Материалды-техникалық жабдықталуы:

- техникалық құралдар: интерактивті тақта, мультимедиялық құрылғы

- көрнекі және дидактикалық құралдар: плакат, кеспе, тест тапсырмалары

- оқыту орыны: оқу бөлмесі

7. Әдебиеттер:

1. У.И. Кенесариев, Р.М.Балмахаева, Ж.Д. Бекмагаметова, К.К. Тогузбаева, Н.Ж. Жакашов.<<Гигиена>> Алматы 2009

3. ҚР « Халықтың санитарлық- эпидемиологиялық салауаттылығы » туралы №361 заңы, 04.12.2002 ж.

3. Алтынбеков Б.Е., Бөлешов М.Ә.,Торгаутов Б.К., « Балалар мен жасөспірімдер

гигиенасы», Шымкент, 2000 ж.

4. Шарманов Т.Ш. - «Экономика здавоохранения и перспективы

государственной службы охраны здоровья в Казахстане», Алматы-Женева-

Вашингтон, 2000 ж.

5. Габович Р.Д.- « Гигиена», Мәскеу, « Медицина», 1990 ж.

6. Шарманов Т.Ш. – « От здорового образа жизни к долголетию без болезней»

7. Сералиева М.Ш., Илақбаева Ү.С. - « Тағам гигиенасы », Шымкент, 2009 ж.

8. Көшімбаева С.А. - « Ауыз судың сапасын нормалаудың гигиеналық

негіздері», Алматы, 2002 ж.

9. Неменко Б.А. - « Коммуналдық гигиена », Алматы, 2005 ж.

10. Момынов Т.А., Рақышев А. - Медициналық орысша – қазақша сөздік,

Алматы, 1999 ж.

11.Подунова Л.Г. - « Руководство к практическим занятиям по методам

санитарно- гигиенических исследваний » Москва, « Медицина» 1990



8. Ұйымдастыру кезеңі 5 мин (6%)

Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру

Сабақтың мақсаты мен міндетін хабарлау



9. Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру:

Сұрау арқылы білімін тексеру. 15 мин (16%)



10. Жаңа сабақты түсіндіру: 40 мин (44%)

Тамақтану – ағзаның маңызды физиологиялық сұранысы, ол негізгі функцияларды: өсу, жетілу және жұмыс қабілетінің белсенділігін арттыруды қолдауға және қамтамасыз етуге бағытталады. Тиімді тамақтану - деп ағзаның энергетикалық, пластикалық және басқа да сұранысын қанағаттандыратын, зат алмасудың қажет деңгейін қамтамасыз ететін тамақтануды айтамыз. Тиімді тамақтану ағзаның жағдайын нормада ұстап және жұмыс қабілеттілігінің жоғары деңгейін қамтамасыз етуі қажет. Тиімді тамақтанудың негізгі элементтері болып мыналар саналады: үйлесімді тамақтану және тамақтану режимі. Тиімді тамақтану – тәуліктік тамақ тағамдарының калория мөлшерінің тәуліктік энергия жоғалту мөлшеріне қатынасы. Бұл қатынастың өзгеруі ағзада әр түрлі өзгерістер тудырады. Мысалы, тағамдық рационда үнемі калориясы аз тағамдарды қолданғанда адам азады, жұмыс қабілеті нашарлайды, әр түрлі жұқпалы ауруға қарсы тұру қабілеті төмендейді, ал керісінше тағамдық рационда үнемі калориясы көп тағамдарды қолданғанда адам семіреді, денесін май басады, соның салдарынан әр түрлі аурулар пайда болады. Әсіресе калориясы жоғары тағамдарды қолдану гиподинамия, бұлшық еттерге күш түспеген кезде, яғни адам аз қозғалатын жұмыс атқарса өте қауіпті болып саналады. Бұл кезде адам ағзасына тамақ арқылы көп энергия түседі, ал энергия жұмсауы аз болады, энергияның артық мөлшері ағзада майға айналады да, адам семіреді. Қорыта айтқанда, қолданылатын тамақ тағамдарының калориясы ағзаның физиологиялық сұранысына сай болу керек, ал рационның калориясы – ағзаның тәуліктік энергия жоғалтуына сай болу керек.



Үйлесімді тамақтану

Адам ағзасының тамақтық заттарға деген қажеттілігі және өзара ара қатынасы үйлесімді тамақтану ілімінде жинақталған. Осы ілім бойынша тағам дұрыс сіңуі үшін және адам ағзасы дұрыс өмір сүруі үшін, ағзада уақытылы барлық тамақтық заттармен қамтамасыз ету керек және тамақтық заттар өзара дұрыс арақатынаста болуы керек.

Сондықтан да үйлесімді тамақтану деп адамның тамағының құрамындағы барлық тамақтық, биологиялық белсенді заттардың ең тиімді арақатынаста болуы және олар адам ағзасына ең жоғарғы пайдалы әсерін тигізуін айтамыз.

Үйлесімді тамақтану тамақтық заттар мен биологиялық белсенді заттар саны мен сапа жағынан да тиімді байланыста болуы керек, олар ақуыз, май, көмірсу, витаминдер мен минералды элементтер.

Әсіресе ауыстырылмайтын эссенциалды заттар, олар адам ағзасында түзілмейді немесе аз түзілетін, немесе өте жай түзілетін заттар тепе- теңдігіне өте үлкен көңіл бөлінеді.

Адамның тағамдарының құрамындағы ауыстырылмайтын бөліктеріне 8-10 ауыстырылмайтын амин қышқылдары, 3-5 жартылай қанықпаған май қышқылдары (ЖҚМҚ), барлық витаминдер, көптеген минералды элементтер жатады. Сонымен қатар ауыстырылмайтын заттарға кейбір табиғи физиологиялық өте жоғары белсенді заттар жиынтығы: фосфолипидтер, ақуыз - лецетин жиынтығы, глюкопротеидтер, фосфопротеидтер және т.б. тағам құрамындағы кешенді қосылыстар және адамның мерзімдік тамақ мөлшеріндегі үлесі.

Ал алмастырылатын тағамдық заттарға майлар мен көмірсулар жатады. Тамақпен алмастырылмайтын тамақтық заттардың күнделікті түсіп отыруы аса қажет екені белгілі. Сонымен қатар алмастырылатын тамақтық заттардың ағзаға күнделікті түсіп отыруы өте қажет, өйткені бұл заттар жеткіліксіз болса, олардың түзілуіне басқа қоректік заттар жұмсалады да, зат алмасу процесі бұзылады. Ересек адамға қажетті алмастырылмайтын тағамдық заттар саны 50-ден аса.

Тамақтық заттарға және биологиялық белсенді заттарға деген қажеттілік № 1 кестеде берілген.



Ересек адамдардың үйлесімді тамақтану формуласы

( А.А.Покровский бойынша )

Тағамдық заттар


Тәуліктік қажеттілік


Су, г

оның ішінде,

ішетін ( шәй, су, кофе)

сорпа


тамақ тағамдарымен
Ақуыздар, г

Оның ішінде жануарлар ақуызы


Алмастыруға болмайтын аминқышқылдары, г

триптофан

лейцин

изолейцин



валин

треонин


лизин

метионин


фенилаланин
Алмастыруға болатын аминқышқылдары, г

Гистидин


Аргинин

Цистин


Тирозин

Аланин


Серин

Глутамин қышқылы

Аспаргин қышқылы

Пролин


Гликокол
Көмірсулар, г

Оның ішінде:

Крахмал

Моно- және дисахаридтер


Органикалық қышқылдар ( лимон мен сүт қышқылы және т.б.), г
Балласты заттар (клетчатка және пектин), г
Майлар, г

Оның ішінде:

өсімдік майы

алмастыруға болмайтын көп қанықпаған май қышқылдары

холестерин

фосфолипидтер


Минералды заттар, мг

Кальций


Фосфор

Натрий


Калий

Хлорид


Магний

Темір


Цинк

Марганец


Хром

Қола


Кобальт

Молибден


Селен

Фторидтер

Йодидтер
Витаминдер, мг

«С» витамині

Тиамин ( «В1»)

Рибофлавин («В2»)

Ниацин ( «РР»)

Пантотен қышқылы («В3»)

«В6» витамині

«В12» витамині

Биотин

Холин


Рутин ( « Р »)

Фолацин («В9»)

« Д » витамині ( әр түрі )
« А » витамині ( әр түрі )

Каротиноидтар

« Е » витамині (әр түрі )

« К » витамині (әр түрі )

Липой қышқылы

Инозит, г


Энергетикалық бағасы

Ккал


кДж

1750-2200
800-1000

250-500


700
80 – 100

50


1

4-6


3-4

3-4


2-3

3-5


2-4

2-4


1,5-2

5-6


2-3

3-4


3

3

16



6

5

3


400-500
400-450

50-100
2

25
80 - 100
20 - 25
2 - 6

0,3 - 0,06

5

800 - 1000



1000 - 1500

4000 - 6000

2500 - 000

5000 - 7000

300 - 500

15

10-15



5-10

0,20 - 0,25

2

0,1-0,2


0,5

0,5


0,5-1,0

0,1-0,2


50-70

1,5-2,0


2,0-2,5

15-25


5-10

2-3


0,002-0,005

0,15-0,30

500-1000

25

0,2-0,4



0,0025-0,01

(100-400 МЕ)

1,5-2,5

3,0-5,0


10-20 ( 5-30 )

0,2-3,0


0,5

0,5-1,0


2850

11900





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет