Пісіру техникасы мен технологиясы қазіргі заманғы өндірісте жетекші орындардың бірі болып табылады



бет9/29
Дата20.06.2022
өлшемі0.95 Mb.
#174666
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29
Байланысты:
Диплом (1)

1.4 Электрдоғалы пісіру
Электрдоғалы пісіру – дегеніміз электр энергиясы арқылы ажырамайтын қосылыс алу процессі.
Пісіру доғасы атмосфералық қысым жағдайында екі электродтың арасындағы газды аралықта өтетін ұзақ электр разрядын білдіреді.
Пісірудің барлық негізгі және біршама таралған әдістерін пайдалану барысында әдетте электродтар арасында жанатын тікелей әсерлі доға пайдаланылады, олардың біреуі стержень, екіншісі пісірілетін металл болып табылады.[2]
Электрлі доғаның энергиясы пісіру қосылысын алу үшін пісіруде кең қолданылады, мысалы балқыту арқылы доғалы пісіру. Біріктірілетін бөлшектердің қызуы электрлік доға арқылы іске асады. Ол пісіру деп аталады.
Пісіру доғасы - бұл өзінің магниттік өрісі бар ерекше ток өткізгіш. Пісіру тогы электродтан және пісіру металлынан өте келе өзінің магниттік өрісін қалыптастырады.
Пісіру доғасы иондалған газ қоспасында және металлдар мен компоненттер буының қоспасында электрод қаптамасы, флюс және т.б. құрамына кіретін электрлі доғалы разрядын білдіреді. Доға- электрлі пісіру тізбегінің бөлігі болып табылады. Пісіру барысында доғаның оң полюсті қоректену негізіне жалғанған электродты анод деп атаймыз, ал сол полюті катод деп атаймыз. Егер пісіруді ауыспалы токпен жүргізсе, әр бір электрод анод немесе катод болып өзгереді. Электродтар арасындағы кеңістікті доғалы разряд ауданы немесе доғалы аралық деп атаймыз, ал арақашықтықтың ұзындығын -доға ұзындығы деп атайды. Электрод пен бөлшек арасында жанған доға тік қозғалыс доғасы болып табылады.
Катодты аймақ катодтың қызған бетін (котодты дақ) және доға аралығының бір бөлігін қамтиды. Болатты электродтағы катодты дақтың температурасы 2400...27000С-ға дейін жетеді; бұл жерде доғаның барлық жылуының 38%-не дейін бөлініп шығады. Катодты аймақта электрондардың екпіні болады, бұл жерде кернеу UK = 10...20B дейін төмендейді.
Анодты аймақ анод бетіндегі анод дағы және доға аралығының бір бөлігінен тұрады. Анодты дақ бос электрондарды бейтараптау және кіру аумағы болып табылады, оның температурасы катодты дақтың температурасымен сәйкес, бірақ электрондардың үздіксіз қозғалу нәтижесінде катодқа қарағанда көп жылу бөледі. Балқу электродындағы доғаларда анодты кернеу Ua = 2...6B дейін төмендейді.
Доғаның түзілуі оның жануынан басталада, ол 2 тәсілдің біреуі арқылы іске асады:

  • электрод дайындамаға 3...6мм қашықтықта жақындайды және пісіру тізбегіне аз уақыт аралығында жоғары жиіліктегі ауыспалы ток жоғары кернеуге қосылады;

  • доғаның жануы 3бөлімнен тұрады: дайындауға арналған электродтың қысқа бекітілуі; электродты 3...6мм-ге шегіндіру; тұрақты электрлі разрядтың туындауы.

Екінші тәсіл негізгі тәсіл болып табылады, ал бірінші тәсіл балқымайтын электродты пісіру кезінде қолданады.
Пісірілу доғасы тұрақты немесе айнымалы токтың көзінен қоректенеді. Доға тұрақты токпен түзу және кері полярлық та қоректенуі мүмкін.
Пісіру доғаларының түрлері. Пісіру доғаларын жіктеу үшін бірнеше белгілер қолданылады, олардың ішінде:

  • қолданылатын электродтар - балқитын және балқымайтын электродтармен пісіру доғасы;

  • доғаның қысылу дәрежесі - бос және қысылған пісіру доғасы;

  • пісіру доғасын құру сұлбасы - пісіру доғасының тікелей немесе жанама әрекеті;

  • токтың түрі- тұрақты және ауыспалы токтың пісіру доғасы (соңғы жағдайда -бирфазалы немесе үшфазалы);

  • тұрақты токтың полярлығы- доғалы пісіру тікелей токпен немесе керісінше полярлықпен.

Пісіру доғасының тікелей немесе жанама әрекетін, копэлектродты және қысылу пісіру доғасын біз пісіру доғасын құру сұлбасы, токтың түрі, электродтардың саны және басқа да қасиеттеріне байланысты ажырата аламыз.
Доғаның тікелей әрекеті деп электродпен дайындама арасындағы доғалы разрядты айтамыз, ол келесі жағдайда қолданылады:

  • электродтармен қапталған доғалы пісіру кезінде;

  • қорғаныс газдағы балқымайтын электродтарды пісіру кезінде;

  • қорғаныс газдағы балқитын электродтарды пісіру кезінде.

Доғаның жанама әрекеті 2 балқитын немесе балқымайтын электродтар арасындағы разрядты білдіреді, бұл жерде пісіру кезіндегі металл электр тізбегіне қосылмаған. Бұл доға түрі арнаулы пісіру түрінде қолданылады. Қысылған доға - бұл балқымайтын вольфрамды электродпен тікелей және жанама әрекеті бар доға болып табылады. Қысылған доғаны металл кесуде және пісіруде қолданады.[3]
Түзу қарама-қарсылық жағдайында ток көзінің минусын электродқа қосады, ол кері қарама-қарсылық жағдайында пісірілетін бұйымға қосады. Көмірлі электродпен пісіру кезінде, егер ток түзу қарама-қарсылық болса, доға жеңіл қыздырылады және төзімдірек жанады. Кері қарама-қарсылық тогын пісірілетін бұйымдарда жылу бөлінуді азайту керек болған жағдайларда: қоспаны, тоттанбайтын және жоғары көміртекті, болаттарды жұқа және жеңіл балқитын металды пісіру жағдайында, сондай-ақ электродтардың кейбір түрлерімен пайдалану жағдайында қолданылады.
Жұмысшылар немесе жұмыс бригадасының өндіріс операцияларын орындауы барысында жабдықтар мен қажетті керек-жарақтарға сәйкес және технологиялық процесс талаптарына сай жабдықталған өндірістік алаңның балгілі бір аумағы түріндегі жұмыс орны бекітіледі. Электрмен пісірушінің жұмыс орны пісіру жұмыстарын жасау үшін барлық қажеттіліктермен жабдықталған пісіру посты болып табылады. Пісіру посттары тұрақты және жылжымалы болады. Жұмыс орнын дұрыс ұйымдастыру едәуір дәрежеде пісіруші еңбегінің жоғары өнімділігін қамтамасыз етеді, сондай-ақ пісіру жіктері мен қосылыстардың сапасына да әсер етеді. [6]
Металдар мен қорытпалар, сондай-ақ пластмасса, шыны, керамика және әр текті металдар балқытып біріктіріледі. Балқытып біріктіру кезінде қыздыру көздерін пайдаланып біріктіруге кері процессте (мысалы, металдарды отпен немесе термиялық кесу) жүзеге асырылады. Балқытып біріктірудің қарапайым тәсілдері біздің заманымыздан бұрынғы 8 – 7 мыңыншы жылдары белгілі болған. Мысалы, Мысыр пирамидаларынан қалайымен біріктірілген алтын бұйымдар, ал Помпей қаласын қазу кезінде жапсарлары біріктірілген қорғасын су құбырлары табылды. Оларда қосылатын бөлшектер алдын ала қыздырылып, одан әрі бір-біріне жанши отырып біріктірілген не қыздырылған бөлшектердің арасына балқыған металл құйылған. Ал темір мен оның қорытпаларынан жасалған бұйымдар ұсталық көрікте «шоқтануға» дейін қыздырылып, одан әрі олар бір-біріне соғу арқылы біріктірілген. 19 ғасырдың соңына дейін тек осы екі тәсіл ғана іс жүзінде кеңінен таралды. Балқытып біріктірудің жылдам дамуына 1802 жылы орыс ғалымы  Василий Петров ашқан электр доғасы (доғалық разряд) себепші болды. 1882 жылы орыс инженері Николай Бенардос балқымайтын электродпен (көмір немесе графит) балқытып біріктіру тәсілін, ал 1888 жылы орыс инженері Николай Славянов балқитын электродпен балқытып біріктіру тәсілін ұсынды. 1949 жылы электр шлагымен балқытып біріктіру тәсілі Украинада Электрлік балқытып біріктіру институтында жасалды. Осы институтта академик Евгений Патонның жетекшілігімен флюс қабаты астында және ғарыш кеңістігінде балқытып біріктіру жұмыстары жүзеге асырылды. 20 ғасырдың 50-жылдарының аяғында Францияда металдарды тығыз электрондар шоғының көмегімен балқытып біріктіру тәсілі, ал соңғы жылдары балқытып біріктіру процесінде оптикалық кванттық генератор-лазер пайдаланыла бастады. Қазіргі уақытта балқытып біріктірудің алпыстан астам тәсілдері бар. Қосылыс аймағындағы материалдардың физикалық күйіне байланысты балқытып біріктірудің барлық тәсілдерін шартты түрде: балқыту арқылы балқытып біріктіру және қысым арқылы балқытып біріктіру деп бөлуге болады.
Балқытып біріктіру тәсілдерінің ішінде пісірілген жапсар сапасының жоғарылығына, қарапайымдылығына, т.б. қарай электр доғасымен балқытып біріктіру ең көп тараған. Электр доғасымен балқытып біріктіру тәсілінде металды қыздыруға қажетті жылу электродтан немесе электрод пен металл арасында түзілетін доғадан алынады.[15]
Электр доғасымен балқытып біріктіруде балқитын және балқымайтын электродтар қолданылады. Балқымайтын электродтардың  (көмір, графит, вольфрам) диаметрі 5 – 30 мм, ұзындығы 200 – 300 мм болып жасалады және ол металды тұрақты токпен балқытып біріктіру кезінде пайдаланылады. Балқитын электродтар металдың химиялық құрамына, пайдалану мақсатына, т.б. сәйкес болат, шойын, мыс, жез, қола, т.б. металдар мен қорытпалардан жасалады. Олардың ұзындығы 300 – 450 мм, диаметрі 1 – 12 мм болып, жалаңаш және сырты қапталған түрлерге ажыратылады. Металды терең балқытып біріктіру тәсілінде электродтың сыртқы беті балқу температурасы жоғары қабатпен қапталады. Үш фазалы токпен балқытып біріктіруде ток көзінің екі фазасы параллель екі электродқа, үшіншісі металға жалғанады. Екі электрод пен металдың және электродтардың өз арасында үш доға пайда болады. Доғаның бірі сөнсе де, қалған екі доғаның балқытып біріктіру мүмкіндігі бар. Сондықтан оның еңбек өнімділігі жоғарырақ болады. Қорғағыш газ қабаты астындағы балқытып біріктіру тәсілінде газ балқыған жапсардың атмосферамен жанасудан және металды тотығудан сақтайды. Қорғағыш орта ретінде аргон, гелий, сутек, т.б. газдар пайдаланылады. 
Электр шлагымен балқытып біріктіру тәсілінде қажетті жылу мөлшері электр өткізгіш шлакпен ток өткізу арқылы алынады. Бұл тәсілмен қалыңдығы әр түрлі гидравликалық турбина, жоғары қысымды бу қазандары, мартен пешінің қаңқасы, т.б. күрделі әрі ірі бұйымдар балқытып біріктіріледі. Қысым арқылы (қыздырылып немесе қыздырылмай) балқытып біріктіру кезінде біріктіретін бөлшектердің материалдары сырттан қысушы күштердің әсерінен деформаланып, берік қосылыс түзеді. Қысым арқылы балқытып біріктірудің түйіспелік, конденсаторлық, ультрадыбыстық, диффузиялық, т.б. тәсілдері бар. Балқытып біріктірудің қажетті тәсілі біріктірілетін материалдардың физикалық-химиялық қасиеттеріне, қосылатын бөлшектердің қалыңдығына және қосылыстың құрылымына, т.б. қарай таңдап алынады. Балқытып біріктірудің өнеркәсіпте алатын орны орасан зор. Ол металды және басқа да қатты материалдарды өңдеумен айналысатын барлық өндірісте кеңінен қолданылады. Көптеген балқытып біріктіру жұмыстары автоматтандырылған. [3]





  1. Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет