Семинар 30 сағат Оқытушының жетекшілігімен студенттің өзіндік жұмысы (ожсөЖ) 60 сағат СӨЖ 60 сағат



жүктеу 1.82 Mb.
бет20/34
Дата19.09.2017
өлшемі1.82 Mb.
түріСеминар
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   34

Әдебиет:


1.Петровский А.В., Ярошевский М.Г.Психология.М.2001

2.Ждан А.Н.История психологии: Учебник.- М.: Изд-во МГУ,1990г.

3.Аристотель. Сочинения в 4-х томах.М.:Мысль,1975г.

4.Асмус В.Ф.Трактат о душе: вводная ст. к книге «Аристотель». Изб.философ.труды:в2 т. –М.: Изд-во МГУ ,1990г.


15 дәріс

Тақырып: Ес – психикалық процесс ретінде.

Дәрістің мазмұны:


  1. Ес туралы түсінік.

  2. Ес теориялары.

  3. Естің негізгі механизмдері.

Ес туралы түсінік.

Адамның қабылдаған нәрселердің барлығы да із-түссіз жоғалмайды: мидың үлкен жарты шарларының қабығында қозу процесінен із қалады. Ал бұл іздер қозуды тудырған тітіркендіргіштің жоқ кезінде де қозу пайда болуына мүмкіндік тудырады. Осының нәтижесінде адам есте сақтап қалып, кейін жоқ зат бейнесін (есте) қайта жаңғыртып, есіне түсіре алады. Ес қабылдау процесінде қатарласып жүреді. Өйткені бейнені танусыз қабылдау мүмкін емес. Солай да ес бөлек процесс болып табылады.

Ес – сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытуын бейнелейтін процесс.

Ес - психикалық әрекет негізі болып табылады. Ессіз мінез-құлық, сана, ойлау, бейсана қалыптасуы мүмкін емес.

Естің негізі ретінде ассоциациялар болып табылады.

Ес таным іс-әрекеті жүйесінде

Қабылдау Ойлау


Түйсік Қиял

Ес



Танудың сезімдік деңгейі





Танудың логикалық деңгейі

Ассоциативтік психология Д.Юм, Г.Спенсер, И.П.Павлов, И.М. Сеченов.

Ес процесінің негізгі болып табылатын байланыстарды психологияда ассоциация дейді (латын тілінен аударғанда «байланыс» дегенді білдіреді). Ассоциациялар арқылы шындығында бір-бірімен байланысты заттар мен құбылыстар адам есінде де осылайша байланыстырылады. Бірнеше объектіні бір мезгілде немесе бірінен соң бірін елестетсек, не ойласақ, бұлардың арасында байланыс пайда болады.

Ассоциацияның екі түрі болады: қарапайым және күрделі. Қарапайым ассоциациялар түрі: іргелестік, ұқсастық, қарама-қарсылық деп бөлінеді.

Іргелестік ассоциация – кеңістікте не уақытта байланысты екі құбылыстарды біріктіреді. Мысалы,: мұндай ассоциация алфавит жаттағанда құрылады: бір әріпті атағанда есімізге оған іргелес әріп түседі.

Ұқсастық ассоциация – нәрсенің, көріністің бейнелері өздеріне ұқсас образдарды ілестіріп еске түсіреді, яғни бір зат жөніндегі елес сол затқа қандай болса да ұқсастығы бар екінші затты елестетеді. Мысалы: жапырақтың сыбдыры адамның сыбырына ұқсайды.

Қарама-қарсылық ассоциация – бір зат туралы елес оған қарама-қарсы екінші затты, құбылысты еске түсіреді. Мысалы: биік тау –жазық дала, аспан – жер.

Бұл түрлерден басқа күрделі ассоциациялар болады: мағыналық. Мұнда бір-бірімен әрқашан байланыстағы: екі құбылыс ассоциацияланады: бөлік және түр, себеп және салдар.

Ассоциациялық принципті алғаш рет ойлап тапқан ежелгі грек ойшылы Аристотель (б.з.д. 380-322) болды. Аристотель ассоциацияларды тек тікелей елестетумен байланыстырып, психикалық әрекеттің қалған түрлерін (ойлау, қиял, ерік т.б.) түсіндіруге бұл принципті қолданбады.

Д.Юм (1711-1776) тұжырымдауынша, тәжірибе әсерден, яғни түйсіну эмоциядан және идеялар – әсер көшірмесінен құралған. Д.Юм ассоциацияның үш түрін бөлді: ұқсастығына қарай, кеңістігіне, уақытының іргелестігіне қарай, қарама-қарсылығына қарай. Юм ұсынған ассоциативтік үрдіс ағымының көрінісінде реалды объектілер, байланыс және адами толық жеке тұлға. Олардың өзара әрекеті нәтижесінде болатын заттар байланысы жоғалды.

Г.Спенсердің (1820-1903) «Психология негіздері» еңбегінде ассоциация принципіне аса көңіл бөліп: «ақыл-ой даму көп мөлшерде мынадай заңға бағынышты: екі психикалық қалып бірінің артынан бірі болғанда біріншіні қайта жаңғырту кезінде екінші психикалық қалыптың міндетті түрде өтуін күтеді» деген тұжырым жасалды.

И.Сеченов ойынша (1829-1905) ассоциация сипаттар мен білім бірлігі. Сеченовтың психофизиологиялық концепциясы Декарт, Гартлиден кейінгі 3-ші көлемді рефлекторлық теориямен ассоцианизм синтезі болып табылады. Ассоциациялар алғаш рет нақты қимылдық актідегі сезімдік автоматикалық ойлауда бейнеленеді. Образдық ассоциациядан ығыстырылғанда көшуді өмірлік кездесулердің санын көбейтумен түсіндірді. Ғылымда тұңғыш рет ассоциация ілімі шартты рефлекс теориясымен дәлелдеген ұлы орыс ғалымы И.П.Павлов болды. Павлов психологияда ассоциалар деп аталатын құбылыс ми қабығынды екі қозу процесінің қабаттасып келуі себепті пайда болып, сан рет қайталаудың нәтижесінде бекіп отыратын уақытша байланыстар екенін түсіндірді.

И.П.Павлов ми жартышатларының қызметінің 5 негізгі принциптерін көрсетті:



  1. ассоциация немесе шарты рефлекс тудыру принципі.

  2. қозудың иррадиациясы немесе концентрациясы принципі.

  3. оптималды немесе доминантты қозу принципі.

  4. жүйке жолдарының үзілу принципі

  5. тежелу принципі.

Естің негізгі механизмдері.

Көптеген адамдар естің жұмысын «шаң-шаң» фактілер сақталатын жер деп ойлайды. Ал, шындығында ес – бұл ақпаратты алып, оны сақтап, жүйелеп ең алдымен кодтап отыратын жер.

Естің жұмысы компьютер жұмысына ұқсас болып келеді. Алынған ақпарат ең алдымен кодталады немесе қолданбалы түрге айналады. Бұл қадам компьтерге мәлімет енгізгенге ұқсас болып келеді. Бұдан кейін ақпарат сақталады. Сақталған ақпаратты керек уақытта біз қайта жаңғырта аламыз. Егер 9856 психологиялық терминді жаттап алғымыз келсе, оны ең алдымен кодтау керекпіз содан кейін ғана қайта жаңғырта аламыз.

Механизмдері :

Келген Сенсорлы таңдаулы қысқа мерзімді ұзақ мерзімді

ақпарат ес зейін ес ес

Сенсорлы ес – мысалы, сіздің досыңыз бір нәрсе сатып алып келуді сұрайды. Келген ақпарат алғашында сенсорлы есте болып, бірнеше секундтан кейін мұнда естіген немесе көргеннің дәл көшірмесі сақталады. Мысалы, гүлге қарасақ, көрген сурет біздің көз жұмғанда көз алдымызда тұрады. Дәл осылай біз естіген ақпарат сенсорлы есте жаңғырық түрінде екі секундтай сақталады. (жаңғырық – бұл есту жүйесінің қысқа мерзімді қозу периоды). Бірақ ақпарат ұзақ сақталмай 2- ші жүйеге өтеді.

Қысқа мерзімді ес – Біз көрген естігеннің барлығы есте сақталмайды. Қысқа мерзімді есте аз уақыт сақталатын мәнсіз ақпараттар жинақталады. Қысқа мерзімді ес көбінесе фонетикалық түрде сақталады, әсіресе сөздермен әріптерді есте сақтағанда қолданылады. Қысқа мерзімді есте біз телефон номерлерін, күндерді , аттарды жаттай алмаймыз. Бірақ қысқа мерзімді ес жұмысшы ес болып табылады, себебі қысқа мерзімді ес көмегімен ой процестері жүріп отырады.


Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Халыќаралыќ экономика курсы бойынша баѓдарлама
dmdocuments -> Бқму-да оқу үрдісінде ақпараттық және білім беру технологияларын пайдалану
dmdocuments -> Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы
dmdocuments -> Барлығы – 180 сағат
dmdocuments -> Барлығы – 135 сағат
dmdocuments -> Жаратылыстану-математика факультеті деканы
dmdocuments -> Тақырып: Ауыл шаруашылығы тарихы
dmdocuments -> Бастапқы әскери мамандығы бойынша Оқу әдестімілік комплекстік пәні бойынша арналған Атыс дайындығы
dmdocuments -> Бастапқы әскери мамандығы бойынша Оқу әдестімілік комплекстік пәні бойынша арналған Атыс дайындығы
dmdocuments -> Барлығы – 72 сағат


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   34


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет