Семинар тапсырмасы Пәні: Морфология Тексерген: Отарбекова ж орындаған: Сеитова Н. А



бет2/2
Дата21.06.2022
өлшемі27.3 Kb.
#174689
түріСеминар
1   2
Байланысты:
семинар тапсырма
сөздік уәждеме, Сөз және ұғым, қазіргі қазақ шешендігі
Өздік етіс

Өзгелік етіс 

Ырықсыз етіс

Ортақ етіс 




жұтатып кетті Ұйытқыған ұшыраған

қырылды қамалды аударылғаннан

қоштасып араласып кетті

4 Оқы” етістігін көсемше, есімше тұлғаларына салып жіктеп, қай шақты білдіріп тұрғанын анықтаңыз.
Мен оқыппын Біз оқыппыз
Сен оқыпсың Сендер оқыпсыңдар Көсемше –ып тұлғасында
Сіз оқыпсыз Сіздер оқыпсыздар өткен шақ
Ол оқыпты Олар оқыпты
Мен оқимын Біз оқимыз
Сен оқисың Сендер оқисыңдар Көсемше –а,-е,-и тұлғасында
Сіз оқисыз Сіздер оқисыздар ауыспалы осы шақ
Ол оқиды Олар оқиды

Мен оқығанмын Біз оқығанбыз
Сен оқығансың Сендер оқығансыңдар есімше –ған тұлғасында
Сіз оқығансыз Сіздер оқығансыздар өткен шақ
Ол оқыған Олар оқыған
Мен оқырмын Біз оқырмыз
Сен оқырсың Сендер оқырсыңдар есімше –р тұлғасында
Сіз оқырсыз Сіздер оқырсыздар болжалды келер шақ
Ол оқыр Олар оқыр
Мен оқымақпын Біз оқымақпыз
Сен оқымақсың Сендер оқымақсыңдар есімше –мақ тұлғасында
Сіз оқымақсыз Сіздер оқымақсыздар мақсатты келер шақ
Ол оқымақ Олар оқымақ
Мен оқитынмын Біз оқитынбыз
Сен оқитынсың Сендер оқитынсыңдар есімше –йтын тұлғасында
Сіз оқитынсыз Сіздер оқитынсыздар ауыспалы өткен шақ
Ол оқитын Олар оқитын
5 Сөйлем мүшелеріне талдай отырып, үстеулердің сөйлемдегі қызметін анықтаңыз 1.Бүгінді (толықтауыш) ертең (бастауыш) жеңеді(баяндауыш) бүгін, ертең – мезгіл мәнді негізгі үстеулер, сөйлемде толықтауыш, бастауыш қызметінде. (Ғ.Сланов). 2.Ескі бише (пысықтауыш) отырман бос мақалдап. бише – сын-қимыл үстеуі, -ше жұрнағымен жасалған туынды үстеу, сөйлемде пысықтауыш қызметінде (Абай). 3.Еріншектің ертеңі (бастауыш)таусылмас (мақал). Ертеңі – мезгіл мәнді негізгі үстеу, сөйлемде бастауыш қызметінде.
6 Сөйлемдерден шылауларды тауып, грамматикалық мағынасын анықтаңыз. Дүние де - өзі, Мал да - өзі Ғылымға көңіл бөлсеңіз . де, да –ыңғайластық мәнді білдіретін жалғаулық шылау. (Абай). Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек – Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті. -ақ – сөзге тежеу, шектік мәнін беріп тұрған демеулік шылау.(Абай). Айтылмай жүрген кеудемде наз бар. Шаршаған күтіп шақтарым да көп. да –ыңғайластық мәнді білдіретін жалғаулық шылау . Қараймын, өтсе төбемнен қаздар, Өзгеге арналған хаттарың ба деп . ба – сұрау мәнін білдіріп тұрған демеулік шылау. (Т.Нарманов).
7. Сөйлемдерден жалғаулық шылауларды тауып, оларды мағынасына қарай топтастырыңыз. Жоңғар шапқыншылығынан ел босып қаша көшкенде, Төле үйін жықпай жұртта қалыпты-мыс. Қалмақтың әскер басы бұған таңданып, көшпеген себебін сұрағанда, Төле би: “Биыл шаңырағыма бір қарлығаш ұя салып еді; бұл – бүкіл дүние жүзін топан суы басқанда, Нұқ пайғамбардың кемесін суға батудан сақтап қалған, жыланға адам баласының жем болу қаупі туғанда, сонда қорғаған жәндік еді. Мен өз бала-шағамды қорғап қалған құстың ұясын бұзып, балапандарын қырып кете алмадым”- дейді. Сөйлемдерде жалғаулық шылау жоқ
8 "Еңбекші" сөзіне толық сөзжасамдық талдау жасаңыз.
Еңбекші: Бұл сөз екі құрамды: еңбек+ші. Негізгі түбір+сөз тудырушы жұрнақ. Тұлғасына қарай: еңбек – негізгі түбір. Еңбекші – туынды түбір, синтетикалық тәсіл арқылы жасалған. Құрылысына қарай: дара. Бір сөзден тұр.
9 "Басшы" сөзіне сөзжасамдық талдау жасаңыз.
Басшы: Бұл сөз екі құрамды: бас+шы. Негізгі түбір+сөз тудырушы жұрнақ. Тұлғасына қарай: бас – негізгі түбір. басшы – туынды түбір, синтетикалық тәсіл арқылы жасалған. Құрылысына қарай: дара. Бір сөзден тұр.
10 1. Сөйлемдерден тәуелдік жалғауындағы сөздерді тауып, қай жақта тұрғанын ажыратыңыз, нөлдік тұлғадағы сөздерді көрсетіңіз: 1. Ал, балам (Іжақ), әжеңмен(ІІ жақ) екеумізді қажай беруші едің, әңгіме-жырдың дүкені(ІІІ жақ), міне, жаңа келді (М.Әуезов). 2. Мынау балам(І жақ) оқудан қайтқалы сүле науқас болып, арыла алмай қойып еді (М.Әуезов). 3. Абай шешесіне (ІІІ жақ)дән риза боп қуанып кеп, бұрынғы бір кішкентай күніндегі еркелігіне(ІІІ жақ) басты (М.Әуезов).

Достарыңызбен бөлісу:
1   2




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет