Татарские народные загадки



жүктеу 0.53 Mb.
бет1/7
Дата23.08.2018
өлшемі0.53 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7



Нәкый Исәнбәт

Татар халык табышмаклары

Яр Чаллы

"Идел-йорт" нәшрияты

2002


Татар халык табышмаклары: − Яр Чаллы, "Идел-йорт" нәшрияты, 2002. − 96 бит.

Халык авыз иҗатында табышмаклар аерым урын тота. Алар баланың зиһенен баетуда, акыл сәләтен үстерүдә, уйлау-фикерләвен тирәнәйтүдә зур әһәмияткә ия. "Отканга - мәкаль, тапкырга - табышмак" дигән әйтем әнә шуңа ишарә. Табышмаклар җыентыгын төзегәндә без халкыбызның бай мирасына таяндык. Бу өлкәдә зур хезмәт куйган галим Нәкый Исәнбәтнең китаплары аеруча игътибарга лаек. Аның "Татар халык табышмаклары" (Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1970) энциклопедик хезмәте эле дә галимнәр, укытучылар, тәрбиячеләр, ата-аналар өчен өстәл китабы булып тора. Шулай ук "Татар халык иҗаты" сериясендә чыккан "Табышмаклар" китабы (Казан, 1977) бу җыентыкны басмага әзерләгәндә нигез итеп алынды.

Халкыбызның бай иҗатын үзендә туплаган табышмаклар югары уку йортларында, мәктәпләрдә, балалар бакчаларында халык авыз иҗатын өйрәнүдә ярдәмлек буларак тәкъдим ителә.


"Идел-йорт" нәшрияты.

423832, Татарстан, Чаллы шәһәре, а/я 179.

Нәшрият эшчәнлегенә лицензия

160(05.12.95)



Мөхәррире − Г. Вәлиди. Техник мөхәррире − З. Вәлиева.

Җыярга тапшырылды 20.12.2001.

Басарга кул куелды 07.02.2002.Форматы 60x84 1/16

Гәзит кәгазе. "Школьный" гарнитура.

Офсет басмада. Нөшвр-хисап табагы 16.

Заказ №658. Тиражы 1000 данә.

"Яр Чаллы типографиясе" коммуналь предприятиесендә нәшер ителде.

Эчтәлек


I бүлек.
Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү 4

II бүлек.


Табигать күренешләре, ел фасыллары 8

III бүлек.


Үсемлекләр, куаклар, агачлар 15

IV бүлек.


Бөҗәкләр, кошлар, җәнлекләр, йорт хайваннары 17

V бүлек.
Яшелчә, җиләк-җимеш 22

VI бүлек.
Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош 24

VII бүлек.


Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары 28

VIII бүлек.


Кеше, аның әгъзалары 45

IX бүлек.


Тапкырлар, зирәкләр өчен табышмаклар 49

X бүлек.
Арифметик табышмаклар 58

XI бүлек.
Нәкый Исәнбәт. Отканга – мәкаль, тапкырга – табышмак 63

I бүлек.
Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү


* Акыллыга да әйттем −
Уйлады да белде;
Акылсызга да әйттем −
Тыңлады да көлде.
(Табышмак)

* Югалткан әйберең түгел, −


Эзләмичә тапмыйсың.
(Табышмак)

* Әйткәч, беләсегез килә,


Белгәч, көләсегез килә.
(Табышмак)

* Утыз тештән чыккан − утыз адәмгә җәелә.


(Мәкаль)

* Моны миңа сөйләде Алдар,


Әгәр сиңа очраса,
Ул сине дә алдар;
Болар барсы да ялган,
Ялган булса да,
Ак кәгазьгә язылган.
(Әкият)

* Үлчәүләрдә үлчәнми,


Базарларда сатылмый.
(Акыл)

* Аршынлы түгел, потлы түгел,


Һәркемдә бар.
(Акыл)

* Бер байлык бар − янмый,


Карак та урлый алмый,
Төшеп тә югалмый.
(Белем)

* Акыллы чәчә барыр,


Акылсыз җыя барыр.
(Белем)

* Ачыдан ачырак, татлыдан татлырак,


Усалдан усалрак, дөрестән дөресрәк
Нәрсә бар дөньяда?
(Тел)

* Акчасыз керәсең, хәзинә алып чыгасың.


(Мәктәп)

* Агач түгел − яфраклы,


Тун түгел − тегелгән.
(Китап)

* Кабат-кабат катлама,


Акылың булса ташлама.
(Китап)

* Теле юк − үзе аңлата.


(Китап)

* Анда бар да бар.


(Китап)

* Өнсез, җансыз − иң якын дус.


(Китап)

* Кечкенә генә сандыкка бөтен дөнья сыйган.


(Китап)

* Ак җир, кара тап,


Нәрсә булыр, уйлап тап.
(Китап)

* Ак ялан, кара сукмак, −


Йөри белгән эз табар.
(Китап)

* Ача да яба, ача да яба,


Җавабын зирәк таба.
(Китап)

* Киштә башында төпле төргәк,


Аңа һәр өйдә хөрмәт,
Һәркемгә дә иң кирәк.
(Китап)

* Кул белән чәчәсең, күз белән җыясың.


(Язу, уку)

* Җирлеге ак, орлыгы кара,


Җимеше ни булыр? −
Тикшереп кара.
(Кәгазь, юзу, уку)

* Кәкре-бөкре сызылган,


Хәрефләре сыгылган,
Асты бар, өсте бар,
Тырма кебек теше бар.
(Язу)

* Аш ашамас,


Кара су эчәр,
Дөньяда кош кебек очар,
Күңелләргә нур чәчәр.
(Язу)

* Җир өстендә күп кешеләр


Кар өстенә кара солы чәчәләр.
(Язу)

* Бишәү чәчә, берәү жыя.


(Язу, уку)

* Иген чәчте биш малай,


Урдылар ике агай.
(Язу, уку)

* Кул белән чәчәсең,


Күз белән җыясың.
(Язу, уку)

* Җире ак, орлыгы кара,


Кул белән чәчәләр,
Авыз белән җыялар.
(Кәгазь, язу, уку)

* Ак ялан,


Ак яланда эз калган,
Эз өстендә күз калган.
(Кәгазь, язу, уку)

* Җаны юк, үзе кырык төрле тел белә.


(Каләм)

* Үзе укырга белмәсә дә гомер буе язына.


(Каләм)

* Кәгазь өстен карайта,


Дөнья йөзен агарта.
(Каләм)

* Үзе бер карыш,


Теле мең карыш.
(Каләм)

* Үзе йөзә − чылбыр тезә.


(Каләм)

* Авызы бер, теле ике, җаны юк.


Сөйләгән сүзенең һич саны юк.
(Каләм)

* Менә табышмак, уйлап кара:


Суы тәмсез, йөзе кара,
Чиләгенең төбе юк,
Файдасының чиге юк.
(Кара һәм кара савыты)

* Кара кыр буйлап ак куян чаба.


(Кара такта, акбур)

* Бер чыгарып җибәрсәң,


Нихәтле чакырсаң да кире кайтмый.
(Сүз)

* Әйтермен − миннән китәр,


Тыңламасаң − синнән китәр.
(Сүз)

* Сөрмәгән җирдә тумаган куян баласы.


(Ялган сүз)

* Диңгезе бар, суы юк,


Каласы бар, халкы юк,
Урманы бар, агачы юк.
(Карта)

* Шәһәрләр − йортсыз,


Диңгезләр − сусыз.
(География картасы)

* Ямавы бар, җөе юк,


Каласы бар, өе юк.
(Карта)

* Бабай бүреге йөз ямау.


(Глобус)

* Аягы юк − китәр,


Җибәргән җиргә җитәр,
Кушкан йомышны үтәр.
(Хат)

* Теле юк, теләсә кем белән сөйләшә,


Гәүдәсе юк, кәгазьдән күлмәк кия.
(Хат)

* Дүрт почмаклы келәтем, −


Аккошым бар эчендә;
Кеше алыр дип кайгым юк, −
Тамгасы бар түшендә.
(Хат)

* Кабат-кабат,


Бер кошта өч йөз алтмыш биш канат,
Мин торам аны санап,
Көн дә кими бер канат.
(Календарь)

* Күңелсезгә − юаныч,


Күңеллегә − куаныч.
(Җыр)



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет